Drugs. Ze fascineren, verdelen, en transformeren onze waarneming.

Alcohol is de drug die wereldwijd verreweg de meeste schade aanricht. Cafeïne is met afstand de vaakst gebruikte psychoactieve stof. Toch noemen we bier, wijn en koffie zelden “drugs”. 

Dit stuk richt zich op wat we doorgaans wél drugs noemen: cannabis, psychedelica (zoals paddo’s, LSD) en amphetamines (MDMA, speed). En dan wel de drugs die ook therapeutische toepassingen kennen. 

Opioïden zoals heroïne en oxycodon komen in het artikel over pijnstillers aan bod. Cocaïne kent, ondanks z’n medische verleden, geen brede heilzame toepassing en komt hier niet aan bod. 

Eerste kennismaking

Toen ik 11 was gaf ik samen met een klasgenoot een spreekbeurt over drugs. Vier jaar later begon het experimenten. Bijna van alles wat. Een leuke tijd. Toch maar gestopt. 

Drugs in het Algemeen

Drugsgebruik, zelfs in matige hoeveelheden, verstoort doorgaans het natuurlijke 24-uurs ritme. Een onpraktisch en ongezond effect.

Bovendien verandert de tolerantie. Wat vandaag matig gebruik is, voelt morgen als te weinig. Tolerantie treedt altijd op bij herhaalde inname. Met het verstrijken van weken en maanden is een hogere consumptie hierom bijna onvermijdelijk. Afhankelijkheid ligt op de loer, inclusief de bekende afkickverschijnselen wanneer we proberen te minderen of te stoppen. 

Cannabis

In Nederland werd cannabis vanaf de jaren ’70 grotendeels gedecriminaliseerd. Recentelijk hebben veel Amerikaanse staten dit ook gedaan. Veelal onder het mom van medicinale voordelen zoals pijnstilling of betere slaap. 

Commercieel gezien is het vast een goed idee om cannabis producten te verkopen onder de noemers slaapverbetering en minder pijn. Toch is het wetenschappelijke bewijs voor deze toepassingen beperkt.

Uitzonderingen daargelaten (zoals sommige vormen van zenuwpijn), zijn de voordelen klein en de nadelen aanzienlijker: sufheid, concentratieverlies en risico op tijdelijke psychose.

Dit neemt niet weg dat legalisatie een invoelbare stap is. Gebruik is namelijk betrekkelijk normaal. Onder 25-jarigen gebruikte hier een kwart het middel in het afgelopen jaar. Bovendien is het makkelijk groeiende plantje in veel gevallen onschuldig bij gebruik. Bijvoorbeeld alcohol en tabak zorgen voor onnoemelijk veel meer problemen.

Een veel gehoord argument tegen het gebruik van cannabis is het verband met psychose. Er is inderdaad een correlatie, maar of cannabis oorzaak of gevolg is van psychische kwetsbaarheid, blijft onduidelijk. Misschien grijpen sommige mensen met psychische problemen juist naar cannabis ter zelfmedicatie. Causaal verband tussen cannabis en psychose is bij mensen in elk geval nooit stevig aangetoond. Hier zal toekomstig onderzoek hopelijk meer duidelijk over verschaffen. Tot dit het geval is lijkt een degelijke dosis voorzichtigheid in elk geval geboden in het geval van gevoeligheid voor psychotische problemen. 

Psychedelica

Psychedelica (denk aan LSD en paddo’s) werden in de jaren ’50 en ’60 volop onderzocht voor psychiatrische toepassingen. Totdat de oorlog in Vietnam daar abrupt een einde aan maakte: jonge mannen bleken liever te trippen dan naar het front te gaan. Washington sloeg terug met een verbod. De rest van de wereld volgde.

Toch zijn psychedelica in veel landen betrekkelijk gemakkelijk verkrijgbaar. Met name paddo’s zijn op veel plaatsen gewoon in de natuur te vinden, inclusief in Nederland. De afgelopen jaren is wetenschappelijk onderzoek naar hun therapeutisch potentieel herstart. Met indrukwekkende resultaten.

Psilocybine wordt door de Amerikaanse FDA erkend als “breakthrough therapy” bij depressie. Australië heeft het al toegelaten voor gebruik bij depressie en existentiële angsten bij kankerpatiënten. Daarnaast lijken psychedelica samen te hangen met verminderde suïcidale gedachten en minder psychologische klachten. Een hoopvolle trend. 

Gebruik van Psychedelica: Hoe Wél, en hoe Niet

Zelf nam ik een tijdje met enige regelmaat paddo’s. Elke keer was bijzonder. Soms was het bijzonder lachwekkend. En geen enkele keer een probleem. Wie weet is mijn overwegend positieve uitkijk op het leven gedeeltelijk te danken aan deze sessies. “Vakantie” noemden we het.

Maar laat er geen misverstand over bestaan: psychedelica zijn krachtig. Een verkeerde setting of kwetsbare geestelijke gezondheid kan leiden tot langdurige klachten, vooral angst-gerelateerd.

Daarom drie regels voor veilig gebruik:

1. Geen gebruik bij bekende gevoeligheid voor psychose en gerelateerde problematiek. 
2. Gebruik uitsluitend in een veilige, vertrouwde omgeving waar niemand kan storen. 
3. Laat je begeleiden door iemand die nuchter is en die je vertrouwt. 

Zo blijven de risico’s grotendeels beheersbaar. 

Microdosing

Regelmatig kleine hoeveelheden nemen is populair aan het worden. Maar de wetenschap is er nog niet over uit. Voorlopig blijft dus voorzichtigheid geboden. 

Amphetamines (inclusief MDMA)

Speed, het klassieke amphetamine, werd in de tweede wereldoorlog op gigantische schaal door de strijdkrachten (en leiders) aan beide zijden gebruikt. Wie zou anders als kamikaze met zijn vliegtuig op een schip invliegen?

Als tieners gebruikten we dit middel ook wel eens op een feestje. Het hield ons urenlang op de been. We waren praktisch onstopbaar.

Interessant genoeg werkt pure amfetamine juist rustgevend bij mensen die lijden aan ADHD (attention deficit hyperactivity disorder). Waar feestgangers en soldaten keihard op gaan, is het voor deze groep mensen juist een downer. Het mechanisme hierachter is nog steeds niet goed begrepen. Wel is duidelijk dat gebruik bij ADHD gepaard gaat met meer kans op hevige psychiatrische problematiek.

Het zure is dat amfetamine als medicijn nog steeds verslavend werkt. Vooral jongeren die het langdurig gebruiken lopen later een verhoogde kans op verslaving.

Dan is er MDMA, de beroemde partydrug, ook wel “XTC” of “knuffeldrug” genoemd. In tegenstelling tot speed is het minder verslavend en relatief veilig, mits verantwoord gebruikt. Mogelijk gaat het geheugen bij veelvuldig gebruik wat achteruit.

Maar het meest bijzondere aan MDMA is de opkomst als therapeutisch middel. Onder begeleiding van een psycholoog blijkt het effectief bij de behandeling van posttraumatische stressstoornis (PTSS). In zowel de VS als Australië is MDMA inmiddels erkend als veelbelovend medicijn.

Wat ooit begon op de dansvloer, ligt nu in de behandelkamer. 

Conclusie 

Wat ooit begon als rebellie, wordt steeds vaker erkend als therapie. Toch zijn deze middelen geen speelgoed. Kennis, context en begeleiding maken het verschil tussen genezing en schade. Met gezond verstand, kritische blik en open geest valt er veel te leren van wat ooit taboe was.