Kanker, algemeen:
Type studie: Meta-analyse van observationele, prospectieve studies, groot.
Uitkomsten/analyse: kanker lijkt voor 30% te voorkomen via een gezond dieet, fysiek actief zijn en een gezond gewicht behouden. Alcohol en een gebrek aan volkoren granen worden overtuigend in verband gebracht met meer darmkanker, net als alcohol en borstkanker en een gebrek aan fruit voor longkanker. Gezien het observationele karakter van de studie is er twijfel of de causale verbanden die gelegd zijn te verantwoorden zijn met het huidige wetenschappelijke bewijs.
Type studie: Mening van expert, gebaseerd op observationeel, niet-prospectief onderzoek.
Uitkomsten/analyse: de diagnose kanker gaat gepaard met veel psychologische stress, verslechterde gezondheid, verstoord welzijn en meer kans op ongevallen. Volgens de auteur (expert) zijn de geobserveerde associaties vooral toe te schrijven aan de diagnose kanker.
Type studie: Rapport van de World Cancer Research Fund (WCRF), voornamelijk op basis van observationele, prospectieve studies. Geen collegiale toetsing.
Uitkomsten/analyse: Het lijkt erop dat kanker voor 90-95% door omgevingsfactoren veroorzaakt wordt, via chronische inflammatie (laag-gradige, aspecifieke ontsteking). De adviezen van de WCRF zijn als volgt: 1. eet minder 500 gram per week vlees, en dan voornamelijk de niet-bewerkte variant (onbewerkt vlees). 2. Vermijd gesuikerde drankjes, energie-dicht voedsel en fastfood. 3. Eet 400 gram per dag groenten en fruit. 4. Elke maaltijd onbewerkte (volkoren) granen of peulvruchten (bonen, linzen). 5. Vermijd hele zoutige maaltijden. 6. Geef 6 maanden borstvoeding. 7. Loop een half uur per dag. 8. Vermijd heet grillen/barbecue/frituur. 9. Géén supplementen.
Kanker, origine:
Type studie: Review van laboratorium studies.
Uitkomsten/analyse: Er is geen algemeen geaccepteerde theorie voor hoe kanker ontstaat en zich verder ontwikkelt – het gaat niet alleen om mutaties die leiden tot Darwiniaanse overleving van kankercellen.
Grappling with cancer – defeatism versus the reality of progress; New England Journal of Medicine 1997.
Type studie: Mening van expert.
Uitkomsten/analyse: Kanker is een gevariëerde en complexe set van ziektes met veel verschillende oorzaken, risico’s en eigenschappen.
Lichamelijke activiteit:
Type studie: Review van observationele studies en enige gerandomiseerde klinische studies
Uitkomsten/analyse: Er is steeds meer bewijs dat de hypothese ondersteunt dat lichamelijke activiteit kanker voorkomt.
Chemotherapie en andere kanker-medicijnen:
Financiële belangen en oncologische geneesmiddelen; Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2022.
Type studie: Mening van een expert
Uitkomsten/analyse: Veel van de nieuwe chemotherapeutica hebben maar weinig gezondheidsvoordelen en worden vooral aan patiënten gegeven vanwege financiële belangenverstrengeling. Eén van de problemen is dat het effect van nieuwe chemotherapeutica vaak alleen vergeleken wordt met het effect van placebo, en niet met het effect van het standaard chemotherapeuticum.
Type studie: Een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), klein.
Uitkomsten/analyse: Een nieuw kanker-medicijn verbeterde de overleving, maar ten koste van meer toxiciteit (bijwerkingen).
Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT) en observationele studies, groot.
Uitkomsten/analyse: bijwerkingen van immunotherapie komen vaak voor en zijn in veel gevallen ernstig.
Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).
Uitkomsten/analyse: immunotherapie is vaak effectief voor de behandeling van kanker en de behandelingsmogelijkheden met immunotherapie nemen alsmaar toe.
Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).
Uitkomsten/analyse: Doelgerichte therapie (targeted therapy) is effectief bij veel soorten kanker en wordt als eerstelijnsbehandeling gebruikt bij een variëteit aan kankersoorten. Bijwerkingen zijn over het algemeen minder hevig dan bij conventionele chemotherapie doordat alleen kankercellen aangepakt worden, maar bijwerkingen zijn in sommige gevallen ernstig of zelfs levensbedreigend. Verder nadeel van doelgerichte therapie is dat er in veel gevallen resistentie tegen de therapie optreedt in het verloop van de behandeling.
Jeugdtrauma:
The Effects of Early Life Adversity on the Immune System; Psychoneuroendocrinology 2017.
Type studie: Review van observationele, niet-prospectieve studies.
Uitkomsten/analyse: Tegenslag in het vroege leven (jeugdtrauma (early life stress), zoals door mishandeling, verslaafde ouder, en/of gebrek aan aandacht en liefde) correleert met een slecht afweersysteem, inflammatie, en met ongezonde gedragingen (verslavingen, stress, ongezond eten, weinig lichaamsbeweging). In de studie wordt op basis van met name laboratorium-onderzoek gesteld dat een veranderd stress-systeem mogelijk grotendeels verantwoordelijk voor de veranderingen, en dat door een focus op ontspanning en stress-vermindering een deel van de negatieve veranderingen door jeugdtrauma (early life stress) teniet kunnen worden gedaan. Gezien het observationele en laboratorium karakter van de beschikbare data is het niet mogelijk om de oorzaak van de gevonden veranderingen in de afweer en het gedrag direct terug te voeren op het jeugdtrauma (early life stress). Desondanks zijn de correlaties tussen jeugdtrauma (early life stress) en zowel lichamelijk als psychische problematiek zo sterk, met ondersteunende laboratorium-data, dat een oorzakelijk verband waarschijnlijk is, en dat dit erg belangrijke onderwerp de juiste aandacht verdient.
Huidkanker:
Type studie: Meta-analyse van met name observationele, prospectieve studies, groot.
Uitkomsten/analyse: Inconclusief. De enige RCT die beschikbaar is laat een net-niet-statistisch-significant primair resultaat in de richting van bescherming van zonnebrand-crème tegen melanoom zien. Er is te weinig RCT-bewijs om duidelijke conclusies te trekken. De observationele studies tonen erg wisselende uitkomsten die met elkaar in tegenspraak zijn, van associaties van zonnebrand-creme met meer melanoom, tot minder melanoom. Gespeculeerd wordt dat adequaat gebruik van zonnebrand-creme is als bescherming tegen de zon, en niet om de tijd die in de zon doorgebracht kan worden te verlengen.
Type studie: analyse op basis van een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), klein.
Uitkomsten/analyse: Het is duidelijk dat er te weinig bewijs is om de effectiviteit van zonnebrand-crème tegen huidkanker (non-melanoom) te bepalen.
Dieet als risicofactor:
Type studie: Een observationele, prospectieve, grote studie.
Uitkomsten/analyse: Elk beetje meer ultra-bewerkt voedsel in het dieet was geassocieerd met een significante toename van kanker. Omdat het hier om observationele data gaat wordt hier geen oorzaak-verband aangetoond.
Type studie: Review van laboratorium studies.
Uitkomsten/analyse: Het eten van rund/varken/lam/kip zou met 50%-80% verminderd moeten worden om het carcinogene risico te minimaliseren van de hierin aanwezige carcinogenen: dioxines, pesticiden en PAHs (polycyclic aromatic hydrocarbons).
Type studie: Rapport op basis van observationeel en laboratorium-onderzoek. Geen collegiale toetsing.
Resultaten/analyse: 1. Bewerkt vlees: voldoende, observationeel bewijs bij mensen voor kankerverwekkendheid. 2. Onbewerkt rood vlees: gelimiteerd, observationeel bewijs bij mensen voor kankerverwekkendheid. 3. Onbewerkt rood vlees + bewerkt vlees: inadequaat bewijs proefdieren kankerverwekkendheid. De conclusies dat rood vlees “waarschijnlijk carcinogeen” is en bewerkte vlees “carcinogeen” lijkt op basis van de zwakte van het bewijs voorbarig.
Andere risicofactoren op kanker:
Type studie: Een observationele, prospectieve, grote studie.
Uitkomsten/analyse: Te veel eten en obesitas veroorzaken veel soorten kanker. In totaal is naar schatting één op 6 doden door kanker te wijten aan overgewicht en obesitas. Associaties suggereren de invloed van verhoogde inflammatie, adipokines, suiker/insuline, en verstoorde darmflora, hormoonhuishouding en immuunfunctie als mechanismen waardoor obesitas tot een verhoogd risico op ernstige kanker leidt.
Carcinogenicity of night shift work; The Lancet Oncology 2019.
Type studie: Review op basis van observationeel en proefdieren-onderzoek.
Resultaten/analyse: De IARC classificeert nachtwerk als “waarschijnlijk carcinogeen”, gebaseerd op beperkt bewijs bij mensen, en verder op dierenexperimenten.
Type studie: Review van observationele, niet-prospectieve studies.
Uitkomsten/analyse: Verstoring van het 24-uurritme (dienstenwerk, jetlag, lichtexpositie ’s nachts) verhoogt het risico op kanker via verstoring van belangrijke cellulaire mechanismen.
Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).
Uitkomsten/analyse: Chronische stress (sociale isolatie, werkstress) bevordert kanker via stresshormonen waardoor 1. kankergenen gestimuleerd worden, 2. inflammatie toeneemt, 3. de afweer verstoord raakt (allemaal kanker-stimulerend).
Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).
Uitkomsten/analyse: Er is een duidelijke, mogelijk causale, relatie tussen stress en kanker-progressie, maar niet zo zeer met het ontstaan van kanker.
Type studie: Review op basis van observationeel, niet-prospectieve onderzoek en laboratorium-studies.
Uitkomsten/analyse: Kanker wordt beïnvloed door: 1) stress, via het autonome zenuwstelsel (flight, freeze or fight), 2) de HPA-as (hypothalamus-hypofyse-bijnier —- verslagen, terugtrekking). Mechanismen die beïnvloed worden: oxidatief metabolisme, DNA reparatie, oncogen expressie, en groeifactoren.
Supplementen:
Type studie: Meta-analyse van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT), klein.
Uitkomsten/analyse: Mogelijk leidt supplementatie met multivitaminen tot minder longkanker, over de betrouwbaarheid van deze uitkomst bestaat twijfel. Verder wijst het bewijs over supplementatie van vitaminen en mineralen erop dat er géén voordeel is wat betreft: hart- en vaatziekten en sterfte. Anderzijds associeert supplementatie van beta-caroteen met méér kanker, hart- en vaatziekten en sterfte. Er bestaat gelimiteerd, onzeker bewijs dat vitamine A leidt tot meer botbreuken, vitamine E tot meer beroertes, en vitamine C en calcium tot meer nierstenen. Er is twijfel over de accuraatheid van de uitkomsten.