Ongevaarlijke Kankers: Beter Laten voor wat ze Zijn

De meesten van ons zien kanker als een meedogenloze, dodelijke kracht die direct verwijderd moet worden zodra ze wordt ontdekt. De biologische werkelijkheid is echter genuanceerder.

Veel tumoren zijn zo inactief dat ze nooit gevaarlijk zullen worden. Andere tumoren verdwijnen ogenschijnlijk spontaan. Ze worden door het immuunsysteem opgeruimd. Zulke processen komen veel vaker voor dan we voorheen vermoedden.

Voor mij was het een openbaring dat veel kankers volledig ongevaarlijk kunnen zijn.

Als geneeskundestudent, en daarna, werd ik voornamelijk opgeleid met het idee dat kanker ontstaat uit een genetisch en kwaadaardig getransformeerde cel. En dat de kanker in zijn geheel verwijderd moet worden om uitzaaiingen of andere levensbedreigende situaties te voorkomen.

Maar nee. Hoewel veel tumoren gevaarlijk zijn, zijn er dus ook veel volstrekt ongevaarlijke kankers.

Neem bijvoorbeeld de schildklier van zestig-jarigen: bij vrijwel niemand is die vrij van kankercellen, als je er zorgvuldig naar zoekt. Het merendeel van deze kankercellen leidt nooit tot problemen en kun je beter met rust laten. Onwetendheid is hier zaligheid. 

Het probleem is dat we van tevoren niet weten of een tumor zal uitzaaien en groeien, of dat het immuunsysteem hem opruimt, of dat hij indolent blijft. Tumoren opsporen is één ding, bepalen welke gevaarlijk zijn iets heel anders. Geen enkele beschikbare techniek kan dit onderscheid maken.

Omdat we niet weten (en niet kúnnen weten) welke tumoren gevaarlijk zijn en welke niet, lijkt de enige redelijke optie om alle ontdekte kankers te verwijderen. Maar is dit wel echt zo?

Borstkanker-Screening

Uit onderzoek blijkt dat borst­kankerscreening in veel gevallen een twijfelachtige keuze is.

Ik kom zelf niet in aanmerking voor deze screening (hoewel mannen ook borst­kanker kunnen krijgen), maar als ik een vrouw was, zou ik er waarschijnlijk van afzien.

De nadelen van borstkanker-screening worden, naar mijn mening, structureel onderbelicht door zowel de overheid als artsen.

Ongeveer een derde van de bij screening ontdekte borstkankers betreft volledig ongevaarlijke proliferaties die beter ongediagnosticeerd en onaangeroerd waren gebleven. De diagnose alleen al veroorzaakt doorgaans een stortvloed aan stress en onzekerheid. Bovendien blijkt de diagnose zelf voldoende om zowel het welzijn als de algemene gezondheid te verslechteren. Overbehandeling omvat meestal een combinatie van chirurgie, bestraling en chemotherapie.

Schattingen geven aan dat voor elke levensreddende diagnose dankzij borst­kankerscreening minstens tien vrouwen onterecht worden gediagnosticeerd en behandeld. Of zulke risico’s het waard zijn, is een volstrekt individuele keuze die zorgvuldige afweging vereist.

De behandeling van zelfs gevorderde tumoren is inmiddels zo effectief, dat het achterwege laten van screening en wachten tot ze op andere wijze worden ontdekt, relatief onschadelijk is geworden.

We zouden het allemaal kunnen vergelijken met een verzekering: we betalen een bescheiden premie om een klein risico af te dekken. Dat lijkt prima, totdat we erachter komen dat we in feite nauwelijks of zelfs helemaal nergens voor gedekt zijn, terwijl de kosten veel hoger zijn dan beloofd. 

Wie zou zo’n verzekering niet direct opzeggen? 

Praktische Vragen voorafgaand aan Borstkanker-Screening

• Wat is mijn absolute risico om aan deze kanker te overlijden zonder screening?
• Hoeveel mensen moeten er gescreend worden om één leven te redden?
• Hoeveel mensen worden in het proces over-gediagnosticeerd en over-behandeld?
• Hoe ernstig zijn de gevolgen wanneer ik over-behandeld word?
• Ben ik bereid te leven met een mogelijke over-diagnose en de gevolgen daarvan? 

Darmkanker-Screening

Op dit terrein tonen studies een overlevings­voordeel van het screenings­programma. Niet een schokkend groot voordeel, maar wel significant. Hier wegen de voor- en nadelen (over­diagnose van ongevaarlijke tumoren en over­behandeling) tegen elkaar op, en lijkt de balans enigszins in het voordeel van screening uit te vallen. 

Baarmoederhalskanker-Screening

Wat dit betreft is glashelder dat iedere vrouw die seksueel actief is geweest, er goed aan doet om deel te nemen aan screening. Hoe dit uitpakt voor de generatie die tegen HPV (humaan papillomavirus) wordt gevaccineerd, is nog onbekend.

Cijfers laten zien dat, als iedereen deelneemt aan screening, de kans om aan dit type kanker te overlijden met meer dan 80% zou afnemen. 

Dat zijn nog eens overtuigende voordelen. 

Conclusie

Sommige tumoren doden, andere bestaan vredig bij ons, en een verrassend aantal verdwijnt vanzelf. Omdat de geneeskunde deze verschillen niet kan onderscheiden, blijven screening en chirurgie botte instrumenten. Gebalanceerde, individuele beslissingen, gebaseerd op transparante data en persoonlijke waarden, vormen de beste verdediging tegen zowel onder- als overbehandeling.