Introductie

Wie de juiste keuzes weet te maken, heeft daar een leven lang profijt van. Maar hoe dan?

Rondom dit thema is een hele wetenschap ontstaan. De antwoorden zijn soms tegenstrijdig, maar vaak ook verrassend nuttig.

In dit stuk lezen we meer over wat bekend is rondom keuzes maken: van het kiezen van een brood tot het vinden van een huis, een partner of een baan. 

Mijn eigen Ervaring met een (enigszins) Complexe Keuze

Toen ik besloot om (na ruim 16 jaar studie) voorgoed met chirurgie te stoppen, dacht ik daar een kleine week over na. Niet eens heel bewust. Ik liet de tijd zijn werk doen en werd op een ochtend wakker met de overtuiging dat ik het scalpel zou neerleggen. Zonder checklists, al wijzen veel onderzoeken er juist op dat die gunstige kunnen werken.

Andere ingewikkelde beslissingen maakte ik wél met een checklist. Toch blijkt bij dit soort ingewikkeldere keuzes vaak dat ons onderbewuste het meeste werk doet.

Waarom? Omdat er bij complexe keuzes (auto kopen, wel of geen kinderen) zoveel factoren meespelen dat ons rationele brein het niet meer kan overzien. Dan neemt het onderbewuste het over, en dat is een krachtige bondgenoot.

De sleutel om het onderbewuste te activeren is tijd. Een paar nachtjes slapen helpt. Als het onderbewuste eruit is, komt dat meestal naar boven als een duidelijk buikgevoel of overtuiging.

Toch is het verstandig die ingeving nog even langs een checklist te leggen, zodat we geen belangrijke rationele punten over het hoofd zien. 

Complexe Keuzes over Gespecialiseerde Zaken

Sommige keuzes vragen vooral kennis die we zelf niet hebben, zoals het afsluiten van een hypotheek. Hier helpt het onderbewuste ons niet verder.

In zulke gevallen is het slim om een expert in te schakelen. Welke expert? Vaak kunnen we vertrouwen op onze eerste indruk. We zijn namelijk van jongs af aan getraind om gezichtsuitdrukkingen en houdingen te lezen, en die vaardigheid werkt vaak verrassend goed.

Maar als er veel onzekerheid meespeelt (bijvoorbeeld een hypotheek bij een onzeker inkomen) dan kan een algoritme betere uitkomsten geven dan zowel het onderbewuste als de expert. De expert is ook maar een mens. Onderzoek van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman laat dit zien. 

Simpele Keuzes: de Alledaagse Opties

Bij kleine keuzes (welk brood, welke kleur behang) is ons rationele brein juist wél op zijn sterkst. Goed nadenken over dit soort simpele opties loont. 

Gewoontes: hoe Slijten we Goede Gebruiken In?

Hier lopen veel mensen tegenaan: de korte-termijn verleidingen zijn vaak leuker of lekkerder, terwijl de gezonde keuzes pas later hun vruchten afwerpen.

Hoe pak je dit aan?

• Uit onderzoek blijkt dat het meestal een paar maanden duurt voordat een actie een gewoonte wordt.
• Specifieke doelen stellen, onze voortgang monitoren, en feedback krijgen helpen enorm om goede gewoontes te ontwikkelen.
• Oefening baart kunst: onze wilskracht wordt sterker door haar vaker te gebruiken. Zie het als een spier die in kracht wint. 

Voor wie te maken heeft gehad met jeugdtrauma geldt nog iets extra’s: wees mild voor jezelf. Trauma kan onze stressreactie verstoren, waardoor het moeilijker is gezonde keuzes vol te houden. Onhaalbare doelen stellen werkt dan vaak averechts. Eerst de oude wonden helen kan dan belangrijker zijn. 

Tot Slot

De juiste keuzes maken kan ons leven in positieve zin veranderen. Belangrijk om te onthouden:

• Simpele keuzes: gebruik je rationele brein.
• Complexe keuzes: geef je onderbewuste tijd en gebruik een checklist als controle.
• Gespecialiseerde keuzes: vertrouw op experts of algoritmes, afhankelijk van de situatie.
• Gewoontes: bouw ze stap voor stap op, monitor je voortgang, zoek feedback en wees mild voor jezelf.

Goede keuzes maken is dus geen kwestie van geluk, maar van de juiste aanpak kiezen bij het juiste type beslissing.