Luchtkwaliteit draagt twee heel verschillende maskers:
- Aan de ene kant hebben we vervuiling: onzichtbare wolken van fijnstof en uitlaatgassen die aan onze longen, harten en hersenen knagen en het risico op dementie, hartaanvallen en kanker verhogen.
- Aan de andere kant staat versheid: de balans van kooldioxide (CO₂) en zuurstof in een afgesloten ruimte, die stilletjes bepaalt hoe goed we denken, slapen en ons voelen.
We staan zelden stil bij de vraag: Hoeveel schade wordt aangericht door wat we niet kunnen zien, en hoeveel ongemak door wat we niet kunnen ruiken? Het begrijpen van zowel “vervuiling” als “versheid” is de eerste stap naar beter ademen. En daarmee naar een betere kwaliteit van leven.
1. Vervuiling
Enkele schokkende feiten
Luchtvervuiling, door vooral fijnstof, draagt voor ongeveer 5% bij aan alle belangrijke ziekten en doodsoorzaken die we kennen, inclusief dementie. Deze omgevingsfactor doet niet onder voor obesitas als aanjager van ernstige gezondheidsproblemen. Langdurige blootstelling verkort de levensverwachting met maanden tot jaren, door chronische ontsteking (inflammatie), en door vernauwing van de bloedvaten (met hart- en vaatziekten als gevolg).
De ziekmakende effecten beginnen helemaal onderaan, vanaf de allerlaagste concentraties vervuiling.
Wat kunnen we eraan Doen?
We moeten immers allemaal ademen. Zelf houd ik, wanneer ik uitlaatgassen ruik tijdens het fietsen, automatisch even mijn adem in. En tenzij het een rustige zondagochtend is, kies ik liever een route met weinig verkeer om mijn longen wat fijnstof te besparen.
Of dit daadwerkelijk veel uitmaakt, is eigenlijk niet onderzocht. Wel weten we dat de concentratie fijnstof langs drukke wegen hoger is dan in landelijke gebieden. Geen verrassingen hier.
Ook blijkt uit onderzoek dat de concentratie fijnstof in onze huizen bijna net zo hoog is als buiten. Het dringt ongemerkt naar binnen en er is vrijwel geen manier om het volledig buiten te houden.
Wie verhuist van het industriële hart van een Nederlands of Vlaams stedelijk gebied naar een afgelegen dorp, bespaart zichzelf grofweg 40% fijnstof. In de meest vervuilde steden ter wereld, zoals New Delhi en Beijing, ligt de fijnstof-concentratie ongeveer 10 keer zo hoog als bij ons. Soms zijn die vervuiling niveaus zo extreem dat het zicht ernstig beperkt is door de smog-mist en kinderen op advies van de overheid binnen gehouden worden en niet buiten mogen spelen.
Maar wie verlaat vrijwillig haar of zijn geliefde woonomgeving voor een afgelegen gebied om fijnstof te vermijden? Ikzelf woon nog steeds in de stad. Toen ik jaren geleden naar Duitsland verhuisde, zocht ik op welke stad de schoonste lucht had. Ik ontdekte dat Frankfurt smeriger was dan Hamburg. Het werd Hamburg.
Alternatieven voor Verhuizen
Gelukkig zijn er andere oplossingen dan een rigoureuze verhuizing.
Luchtzuiveraars kunnen veel fijnstof uit de lucht halen. Experimenten in China lieten zien dat HEPA-filters daadwerkelijk de gezondheid verbeteren: lagere bloeddruk, betere longfunctie, en minder inflammatie (de gevreesde ontstekingsvoorloper van de meeste ziekten).
Of zulke filters in onze aanzienlijk minder vervuilde lucht ook echt merkbare gezondheidswinst opleveren, is nog onvoldoende onderzocht. Voor wie over een HEPA-filter nadenkt, is in elk geval een stil apparaat aan te raden; geluidsoverlast is ook schadelijk.
Persoonlijk heb ik geen luchtzuiveraar. Ik vind het te veel gedoe en vermoed dat de winst hier te gering is. Bovendien leef ik graag met zo min mogelijk spullen.
De Boodschap
Laten we ons niet te druk om fijnstof, in het kader van niet vechten tegen het onvermijdelijke. Wie zich toch zorgen maakt, kan kiezen voor een stille HEPA-filter.
2. Versheid van de lucht
We kennen allemaal dat benauwde gevoel als we langdurig met meerdere mensen in een afgesloten ruimte zijn. Of iemand een raam open kan zetten. Dat is CO2 (koolstofdioxide). Veel te veel ervan.
Verse lucht betekent in de eerste plaats een CO₂-concentratie gelijk aan die buiten. Natuurlijk spelen ook andere stoffen een rol (zoals vluchtige organische stoffen, VOC’s, afkomstig van lijm en kit). Hier richten we ons op, CO₂: het afvalproduct van onze interne verbranding. Zuurstof gaat erin, CO₂ komt eruit.
Normaal is de CO₂-concentratie erg laag, minder dan één-duizendste deeltje van de lucht. Een verdubbeling of nog meer komt gemakkelijk voor. Dit lijkt bij te dragen aan vermoeidheid, hoofdpijn en verminderd algemeen welbevinden.
Helaas is het onderwerp maar matigjes onderzocht, zeker gezien het enorme publieke belang van dit onderwerp.
Wat we wél weten, is dat de CO₂-concentratie binnen enkele uren de pan uit rijst als slaapkamer ramen en deuren gesloten blijven. Zet een raam open, of als dat te veel lawaai betekent, laat op z’n minst de slaapkamerdeur op een kiertje. We worden er frisser wakker van.
Dit geldt niet alleen voor slaapkamers. In woonkamers en kantoren is de ventilatie vaak te slecht in vergelijking met de uitstekende isolatie standaard van onze moderne gebouwen. We verstikken feitelijk een beetje in deze hermetisch afgesloten ruimtes. Zeker wanneer een kamer klein is of door meerdere mensen wordt gebruikt.
Ventilatieroosters, binnendeuren en ramen openzetten is daarom een must voor ons welzijn.
Deze maatregelen verlengen niet onze levensduur en voorkomen geen ziektes, maar ons algemene welbevinden heeft er wel baat bij. En hé, dat is ook belangrijk, toch?
Huisplanten
De laatste tijd kom ik regelmatig media-uitingen tegen waarin beweerd wordt dat bepaalde planten geweldig zijn voor onze gezondheid. Dat ze gifstoffen filteren, de kwaliteit van de lucht die we inademen verbeteren, dat soort onzin.
Nee. Gewoon niet waar.
Technisch gezien is het misschien wel mogelijk. Maar dan zouden we onszelf moeten omringen met duizenden planten, een soort mini-regenwoud in ons huis creëren. Leuk misschien, maar wel een belachelijk idee.
Kamerplanten mogen dan niet onze lucht schoon krijgen. Ze lijken wel degelijk geweldig te zijn voor het verminderen van stress en zo het verbeteren van zowel onze fysieke als mentale gezondheid.
Dus: kamerplanten beschermen ons blijkbaar niet tegen luchtvervuiling, maar er zijn nog steeds meer dan genoeg gezondheidsredenen om onze vensterbanken niet leeg te laten. Haal de natuur in huis.
Wat te Doen
Uiteindelijk is de lucht die we inademen onze meest constante metgezel. Toch behandelen we haar vaak slechts als een bijzaak.
Aan de ene kant knaagt onzichtbare vervuiling dag in dag uit aan onze gezondheid. Aan de andere kant bedrukt benauwde, CO₂-rijke lucht onze geest, vreet het onze energie op en ontneemt het ons eenvoudigweg comfort.
We kunnen niet alle fijnstof deeltjes uit ons leven elimineren, of continu de versheid van frisse berglucht evenaren. Kleine, consistente stapjes geven resultaat.
De volgende keer dat we naar buiten stappen, laten we op die uitlaatdampen die we normaal negeren letten. Thuis: raam op een kier of laat de slaapkamerdeur open. En wat betreft kamerplanten: hun échte kracht zit ‘m in de ontspanning die ze geven, niet in het schoonmaken van de lucht.