Terwijl ik dit typ, proef ik weer zo’n “kankerstaafje”, zoals mijn middelbare schoolleraren ze noemden, in mijn keel. Niet best. Ik zou moeten stoppen. Weer.

Hopelijk deze keer voor goed.

Het boegbeeld van één van de populairste sigarettenmerken werd wereldberoemd. Natuurlijk als rokende, paardrijdende cowboy voor de vele posters en filmpjes. En later als anti-roken activist. In zijn nadagen voerde deze iconische reclameman furieus actie om roken juist te ontmoedigen.

Elke roker zal een stukje van deze haat-liefde verhouding met tabak herkennen.

De welbekende vredespijp van de oorspronkelijke bewoners van Amerika bevatte ook nicotine-bladeren. Deze doodgewoon ogende planten bevorderden de onderhandelingen. Het hielp mee om de broodnodige inzichten te krijgen. 

Wat Senna met mij Deed

Ayrton Senna, moge zijn ziel rusten in vrede, reed veel van zijn Formule 1-races in een auto die meer op een pakje sigaretten leek dan op een racewagen. Ik zag (en zie) hem als een ware meester.

Ik moet een jaar of tien zijn geweest. Ik speelde voor het huis van de buren. Een familievriend kwam aanrijden en stapte, zoals gewoonlijk, rokend uit zijn auto. Het Senna-merk. En geen “light” onzin (wat net zo slecht is trouwens).

Ik hield op met spelen toen hij, na een enorme hijs, zijn smeulende sigaret in de goot gooide. Mijn plan was snel duidelijk.

Lekker was het zeker niet. Wel een snelle, intense, en vrij onaangename buzz. Vijf jaar later begon mijn knipperlicht-relatie met het middel echt. 

Waarom Nicotine Ons Vasthoudt

Ik ken geen andere drug die zoveel neurotransmitters beïnvloedt als nicotine. Toch is dat waarschijnlijk niet de hoofdreden waarom het zo verslavend is. Dat draait om de duizelingwekkende snelheid waarmee het effect optreedt. Net als bij crack gaat het rechtstreeks de bloedbaan in. 

Binnen enkele seconden komt nicotine in onze hersenen aan. Boem. Daarom had mijn allereerste trekje zo’n betoverend snel en diep effect.

Regelmatige rokers voelen die high allang niet meer. Zij zijn eraan gewend geraakt. Het effect draait nu vooral om het wegnemen van de onvermijdelijke dip na de stimulatie door nicotine.

De afkickverschijnselen smelten weg als sneeuw voor de zon. Weg chagrijn. Terug die focus. Hallo verslaving.

Naast de biochemische effecten kennen we allemaal de lange-termijn gevolgen van roken voor onze gezondheid.

En dat tabak op veel manieren een sociaal fenomeen is, behoeft ook geen uitleg. Als niemand het cool zou vinden, zou de verleiding om te beginnen vooral bij jongeren veel kleiner zijn.

Voor de meeste gebruikers, inclusief vapers, is de vraag vooral:

“Wat Is er nodig om te stoppen?”

Voordat we echt naar stoppen gaan kijken, eerst een anekdote over hoe roken op jonge leeftijd vaak “stoer” wordt gevonden. 

Schoolreisje

Halverwege de middelbare. Het had ouderwets hard gevroren en we mochten schaatsen op de plassen en sloten van centraal Noord-Holland. 

Zodra we de bus uitstapten staken een paar klasgenoten een blaffertje op. Daarop gingen twee leraren met elkaar in gesprek waarbij blijkbaar duidelijk hoorbaar de term “kankerstaafjes” viel.

Stoere gasten, vond ik het. Met hun peukies. We hadden allemaal die reclameman gezien met zijn cowboyhoed op zijn wilde rodeo-paard. Eén hand op het zadel, de andere zwaaiend in de lucht. Ik hoop dat deze oud-klasgenoten inmiddels de kracht hebben gevonden om te stoppen. 

Mijn Eerste Paar Keer Stoppen

Ik herinner me de terugkerende golven van zucht naar zo’n staafje, terwijl ik door mijn slaapkamer aan het ijsberen was. Heftig. Een jaar of 16 zal ik geweest zijn. 

De periodes tussen de golven werden steeds langer en langer. En de golven werden steeds ietsje minder hoog. Maar een nieuwe stortvloed kon me op een onverwacht moment zomaar weer bijna overspoelen.

Bij mijn tweede tweede keer voor langere tijd stoppen was de studenten huisarts in het spel. Kort tevoren had ik op een massaal house-feest twee pakjes sigaretten volledig opgerookt (naast de consumptie van wat andere middelen). 

Nooit heb ik meer zo hard en gewelddadig gehoest als op de fietsweg terug naar huis. Mijn jas thuis laten om slecht georganiseerde garderobes te vermijden leek eerst zo’n goed idee. Niet sterk, zo in de winter. Zonder dat ik het wist scheurde een longvlies door de hoestbui.

Erg bezorgd was ik de komende dagen niet over dat knisperende gevoel onder die zwelling in mijn hals. Als verse sneeuw indrukken voelde het.

Na wat aantijgingen van een naaste meldde ik me een paar dagen later vol moed op het spreekuur van de huisarts. Een walk of shame door het ziekenhuis om de klaplong te diagnosticeren werd mijn deel.

Tot mijn verbazing belde de huisarts me een paar weken later op. “Met wie?” 

“Dat ik echt beter kon stoppen met roken.” Toen pas begon het kwartje te vallen. Ik had mezelf iets serieus aangedaan door te roken. Dat bleef zo, maar het besef dat ik moest stoppen wisselde zich af met de drang om te roken. 

Echt Stoppen: Hoe Dan?

Beter is het natuurlijk om nooit te beginnen. Maar wie ben ik om dat te zeggen?

Om te beginnen is een oprechte wil nodig om te stoppen. Hoe we het ook willen doen, die wil is absoluut onontbeerlijk.

Vervolgens is het belangrijk om niet te veel stress in ons leven te hebben. Spanning kan een succesvolle stoppoging ernstig in de weg staan. Geen overdaad aan stress is voor velen echt essentieel in de strijd tegen nicotine-afhankelijkheid.

Dit lijkt misschien vaag. Zo van: minder stress, hoe dan? 

Als we regelmatig het gevoel hebben dat we de controle kwijt zijn, dan is de kans in elk geval levensgroot dat we door stress en spanning geteisterd worden.

De specifieke aanpak hangt van erg veel factoren af. Soms zijn rigoreuze keuzes nodig, of diepgaande therapie. Het in veel opzichten complexe onderwerp stress behandel ik verder hier.

Wanneer het met de wil en de stress wel snor zit wordt het tijd om te gaan kijken hoe en wanneer we precies willen gaan stoppen. 

Hulpmiddelen bij Stoppen

De kans op een succesvolle stoppoging verdubbelt ongeveer bij het gebruik van een hulpmiddel. Zo vertelt de wetenschap ons. Glashelder. 

De meest effectieve stoppoging blijkt gemiddeld gesproken te bestaan uit een combinatie van eigen wil, gesprekken (één-op-één, óf in een groep, dat maakt niet uit), en een nicotine-vervanger. 

De nicotine-vervanger kan pure nicotine zijn, maar ook een voorgeschreven variant die net iets anders werkt. Van sommige voorgeschreven middelen wordt geclaimd dat die de kansen op een succesvolle stoppoging nog verder vergroten dan de bij de drogisterij verkrijgbare vervangers die pure nicotine bevatten. Het kunnen optreden van navenante bijwerkingen moeten we dan misschien op de koop toenemen.

Een nadeel van nicotine-vervangers is natuurlijk dat we daar vervolgens nog aan vast zitten. Dit, en mogelijk een portie trots, heeft mij er tot nu toe van weerhouden om die stopmiddelen te gebruiken. 

Onverstandig? Zeker.

Abrupt stoppen of geleidelijk afbouwen is een kwestie van smaak. Het verandert over groepen mensen bekeken helemaal niks aan de slagingskans. Het gaat erom wat we bij onszelf vinden passen.

Voor sommigen helpt een goed boek of cursus over stoppen. Daarentegen mindfulness en yoga blijken (ondanks aanmoedigende berichten) bij de meesten geen rol van betekenis te spelen om nicotine definitief achter ons te laten.

Hoe dan ook, de aanhouder wint. 

Een terugval betekent geen verlies. Maar een nieuwe kans om die pijp, sigaar, snuff of wat het ook is in het vervolg weer te laten liggen. 

Overheid en Geschiedenis

De rol van de overheid is bij tabak gigantisch. 

En zoals zo vaak: het draait om geld. Veel geld.

Nog geen eeuw geleden rookte in dit deel van de wereld ongeveer een derde van de volwassen vrouwen. Een man die niet rookte was opzienbarend. Tabak, daar dacht men niet over na. Het was een vast onderdeel van een gedegen opvoeding.

Pas in de jaren ‘50 begonnen mensen in de gezondheidszorg voor het eerst signalen op te vangen dat roken schadelijk wel eens schadelijk zou kunnen zijn. In die tijd had de spreekkamer standaard een asbak, en de kans was groot dat de arts tijdens spreekuur dikke wolken rook door de kamer blies. Eén ding was nogal zeker: er zou zeker geen advies volgen om tabak in het vervolg maar beter te laten staan.

Roken had gewoon niks met gezondheid te maken, zo was het algemeen aanvaarde idee. Bizar toch?

In de jaren 80 begon roken eindelijk wettelijk ingedamd te dammen.

Eind jaren 90 kon ik als geneeskunde student nog zo een peuk opsteken in het ziekenhuis. Geen haan die ernaar kraaide. Patiënten liepen gewoon langs. Dikke kans dat zij ook op weg waren naar een saffie.

Dankzij alle campagnes, wetten, professionele hulp en informatie rookt nog nu nog maar een fractie van toen. 

Helaas neemt het aantal nicotine-verslaafden onder bijvoorbeeld pubers en jong-volwassenen juist schrikbarend toe. Dat lijkt vooral te wijten aan vapes en andere laagdrempelige rookmethodes. 

Het Gestopte Leven

Veel stoppers komen vervolgens aan in gewicht. En dat kan behoorlijk irritant zijn. Er zit niks in het farmaceutisch arsenaal om daar iets aan te doen.

Door nicotine verandert zowel ons eetgedrag als ons energieverbruik. Simpel gezegd gaan we door roken minder eten en meer vet verbranden. Om de eerste reden nemen extreme bergbeklimmers nog wel eens sigaretten mee. Minder honger betekent minder kilo’s eten mee hoeven slepen. Meer kans dat ze zo de top bereiken.

Deze klimmers vallen onherroepelijk af in gewicht. Maar stoppers komen even later maar al te regelmatig aan. Mijn ongevraagde advies is om ons daar vooral niet te veel van aan te trekken.

Vergeet in elk geval niet dat fitheid (bepaald door lichaamsbeweging) is waar het om draait bij gezondheid. Niet om die paar kilootjes meer of minder.

Gelukkig is het voor stoppers niet alleen maar kommer en kwel.

Na het rokende leven blijkt de gemiddelde kwaliteit van leven er gemiddeld ietsje op vooruit te gaan. Stress-symptomen verdwijnen meer naar de achtergrond. En niet alleen dat. Zowel de mentale gezondheid als het ervaren van positieve emoties en sensaties gaat er meetbaar op vooruit. Onderzoeken wijzen duidelijk die kant op. 

Vapen: Nieuw Medium, Nieuwe Risico’s

Niemand weet nog goed wat de lange termijn effecten van vapen zijn. Gezond lijkt het zeker niet, maar de gezondheidsrisico’s zijn waarschijnlijk een stuk minder groot dan bij het roken van tabak. 

Het grootste probleem met vapen is misschien wel dat de nicotine-verslaving er bepaald niet minder om is. Het is ook zo makkelijk, even zo’n vape. En het mag bijna overal. Zonder toevoegingen stinkt het ook nog nauwelijks. Geen wonder dat veel middelbare scholieren het in de klas doen.

Stoppen met vapen is berucht moeilijk. En dat kan niet alleen erg vervelend zijn, maar voor velen ook een snelweg richting tabak. 

Wat te Doen

Zoek hulp. Met professionele hulp, en het gebruik van hulpmiddelen (om de nicotine-cravings te verminderen), is de kans op succes het allergrootste.