Operaties worden in de geneeskunde vaak gepresenteerd als het sluitstuk, het allerlaatste redmiddel: “alleen als het echt niet anders kan”.
Toch zijn operaties opvallend populair.
En dat is niet zo vreemd: Opereren klinkt daadkrachtig. Er wordt ingegrepen. Letterlijk. Het probleem gaat eruit, voorgoed verwijderd. Maar zo simpel is het meestal niet. En lang niet altijd verstandig.
In dit artikel lezen we waarom een operatie vaak minder aantrekkelijk is dan het op het eerste gezicht lijkt, en hoe we als patiënt de verstandigste keuze maken.
Waarom het Scalpel Verleidelijk kan zijn
De eerste kinderchirurg bij wie ik solliciteerde, stond op het punt met pensioen te gaan. Wat me vooral bijbleef was zijn bekentenis: hij had in zijn loopbaan talloze operaties uitgevoerd die hij achteraf gezien liever niet had gedaan. Tegenwoordig pleitte hij juist vurig tégen allerlei operaties. Vóór terughoudendheid.
Er zijn grofweg 2 redenen voor deze vaak-gehoorde spijtbetuiging onder oudere chirurgen.
- Jonge chirurgen snijden nog wel eens nét iets te graag. Snijgeilheid wordt dat in de wandelgangen van het ziekenhuis genoemd. Met ervaring komt vaak meer terughoudendheid. We zouden ook kunnen zeggen: door schade en schande wordt men wijs.
- Wat ooit de gouden standaard was, blijkt ineens niet meer werkzaam, of zelfs schadelijk. Denk aan het verwijderen van amandelen of het plaatsen van trommelvliesbuisjes: ooit routine, nu zeldzaam. Hetzelfde lot trof de klassieke rughernia-operatie.
En er zijn nog meer redenen waarom opereren zo aantrekkelijk blijkt te zijn:
- Chirurgie is in de regel financieel aantrekkelijk voor de zorginstelling.
- Chirurgen zijn geselecteerd en getraind om te snijden. Daar voelen ze zich goed bij. In de woorden van een Engels gezegde: “When all you have is a hammer, everything starts to look like a nail.”
De Ontstoken Blindedarm: Niet zo Urgent als we Dachten
Op haar sterfbed vertelde mijn oma me hoe zij op haar 17e haar blinde darm inleverde. Het was zondag. Omdat het pondje naar Zeeuws-Vlaanderen niet voer op de dag des Heeres, kwam de chirurg met de trein via Antwerpen. Een eierstok sneuvelde in de aanstaande strijd. Dat bleek geen beletsel om een 6-tal kinderen te krijgen.
Het oude idee is dat je bij blindedarmontsteking moet rennen. Want als we wachten, knapt-ie. Maar dat blijkt onzin. In veel gevallen kan rustig worden afgewacht.
Sterker nog: met antibiotica blijft de appendix bij de helft van de mensen gewoon zitten, zonder verdere ellende. En dat is gunstig, want de appendix blijkt meer te doen dan we dachten. Het orgaan speelt een rol in het microbioom, en lijkt bescherming te bieden tegen onder andere darmkanker.
Toch wordt de ontstoken blinde darm nog steeds massaal verwijderd. Waarom? Omdat het moeilijk is oude gewoonten te doorbreken. En omdat snijden nu eenmaal verleidelijk blijft.
Bot en Gewricht
Orthopedisch chirurgen verrichten op dagelijkse basis een soort wonderen. Nieuwe heupen en knieën. Het doet mensen weer bewegen, slapen, dansen.
Maar daar staat een pijnlijke geschiedenis tegenover. Dé meest uitgevoerde orthopedische operatie, het gedeeltelijk verwijderen van de meniscus via een kijkoperatie, bleek uiteindelijk niet effectief te zijn. Zo ineffectief dat we ons af kunnen vragen of er niet veel meer schade mee aangericht is dan goed gedaan. Het is bijvoorbeeld bekend dat het risico op een kunstknie 3x hoger is na zo’n operatie.
En een kunstknie is lang niet altijd een zegen. Een fors deel van de ontvangers is ontevreden. Een deel overlijdt zelfs kort na de ingreep.
Gelukkig is de standaard-praktijk van de ooit zo populaire meniscus-operatie inmiddels grotendeels verlaten. Beter.
Maar de les is duidelijk: wat vandaag vanzelfsprekend is, kan morgen achterhaald blijken.
Wat te Doen als mijn Arts een Operatie Aanraadt?
- Wees kritisch. Vraag wat er gebeurt als we niét geopereerd worden. En wat alle gevolgen van de operatie zijn. In detail.
- Vraag door. Vraag de arts: “Wat zou jij doen als je in mijn schoenen stond?”
Het is bekend dat, wanneer het puntje bij paaltje komt, veel artsen de behandelingen waaraan zij anderen routinematig onderwerpen zelf niet willen ondergaan.
- Wees niet bang voor een tweede mening. Andere artsen kijken vaak heel anders naar hetzelfde probleem.
- Weet dat niets doen ook een optie is. Bij twijfel blijkt niks doen regelmatig de beste optie te zijn.
De afweging is voor iedereen anders. Dat is maatwerk. De beslissing ligt natuurlijk volledig bij onszelf, en bij niemand anders. Een chirurg kan slechts informeren en adviseren.
Tot Slot
Operaties kunnen levens redden. Maar ze zijn niet zonder risico. En lang niet altijd de beste keuze.
Juist door goed te informeren, dóór te vragen, en twijfel toe te staan, komen we tot betere beslissingen.
En hopelijk tot minder spijt achteraf.