Multivitamines, mineralen en antioxidanten in pilvorm.
Wanneer ik bij mijn ouders thuiskom prijkt daar een indrukwekkende collectie supplementen. Als trofeeën boven de schoorsteenmantel.
Ze zijn zeker niet de enigen.
In Nederland geeft degemiddelde persoonzo’n €75 per jaar uit aan supplementen. Dat klinkt misschien niet als bijzonder veel, maar als je naar het grotere plaatje kijkt en de onderzoeken erop naslaat, wordt snel duidelijk dat we dat geld beter ergens anders aan besteden.
De Verleidelijke Belofte van Pilletjes
Het is een verleidelijk (en bedrieglijk) idee: met een paar pilletjes al onze voedingstekorten opvangen en onze gezondheid verbeteren. Essentiële vitaminen, mineralen, omega‑3’s, antioxidanten, die móeten toch iets goeds doen? Helaas werkt het niet zo simpel. De gezondheidsvoordelen blijven uit. En het slikken van sommige van deze supplementen blijkt bepaalde gezondheidsrisico’s juist te verhogen, waaronder een hogere kans op kanker. Au.
Mijn Lesje in de Keuken
Toen ik een sabbatical in het buitenland doorbracht, deelde ik de keuken met een Zweeds model.
Op een ochtend nam ze me te grazen. Figuurlijk dan.
Of ik, als arts, wel wist hoe het zat met de werking van de vele voedingsstofjes in bijvoorbeeld een sinaasappel.
Ik stamelde iets over essentiële voedingsstoffen. Ik dacht wat geleerd te hebben tijdens mijn studie. Een stuk of 70 voedingsstofjes. Juist, die. Je stopt ze in een zak als sonde-voeding, en de patiënt kan er jarenlang op leven. Dat klopt op zich wel, maar deze situatie is natuurlijk verre van ideaal.
Wat ik helemaal niet wist (schande ja), is dat er in een sinaasappel wel duizenden verschillende stofjes zitten, die stuk voor stuk hun bijdrage leveren aan de uitwerking op ons lichaam.
Veel te ingewikkeld om na te bootsen in een pilletje. Hoe kunnen we dan verwachten dat een paar supplementen deze natuurbalans verbetert?
Wie heeft Supplementen wél Nodig?
- Veganisten (minder dan 1% van de Nederlanders): Vitamine B₁₂ is essentieel, omdat het alleen in dierlijke producten voorkomt. Veganisten doen er goed aan dit te suppleren, eventueel onder begeleiding van een zorgverlener.
- Vegetariërs (ongeveer 5 % van de bevolking): Geen routine‑matige supplementen nodig, mits we een gebalanceerd dieet volgen met peulvruchten, granen en groenten.
- De rest: Als we gezond zijn en gevarieerd eten, is er geen reden om supplementen te slikken.
De Voor-de-Zekerheid Valstrik
De meest voorkomende reden om supplementen te nemen? “Voor de zekerheid.” Maar wat betekent dat écht? En waarom kan het ons meer kosten dan we denken?
We zullen een aantal veel gebruikte supplementen eens onder de loupe nemen.
Multivitaminen
Geen bewezen voordeel voor ziektepreventie; sommige onderzoeken linken bepaalde formuleringen (bijv. hoge doses vitamine A/E) zelfs aan verhoogde sterfte.
➜ Overslaan.
Vitamine C
Kan verkoudheden met minder dan 0,5 dagen verkorten; verhoogd risico op nierstenen, vooral bij mannen.
➜ Niet de moeite waard.
Magnesium
Geen duidelijk voordeel bij krampen; veroorzaakt vaak diarree.
➜ Alleen gebruiken op doktersadvies.
Vitamine B₁₂
Alleen cruciaal bij een tekort (bijv. bij veganisten); hoge doses gelinkt aan verhoogd risico op longkanker.
➜ Alleen op indicatie suppleren, overleg eventueel met zorgverlener.
Calcium
Onzeker, minimaal effect op botdichtheid; verhoogd risico op nierstenen en hart- en vaatziekten.
➜ Bouw bot-gezondheid op via voldoende beweging en belasting.
Foliumzuur
Voorkomt neurale buisdefecten (open ruggetje) tijdens zwangerschap; buiten zwangerschap mogelijk verhoogd kankerrisico (bijv. prostaatkanker).
➜ Alleen tijdens zwangerschap.
Antioxidanten (vitamine A, C, E, β-caroteen)
Geen sterftevoordeel; β-caroteen en vitamines A/E kunnen sterfterisico verhogen.
➜ Eet idealiter in plaats hiervan hele plantaardige voedingsmiddelen. Suppletie blijkt onzinnig, of zelfs gevaarlijk.
Een Bittere Pil
Selenium
Voorkomt geen kanker en wordt gelinkt aan hoger risico op prostaatkanker, haaruitval en huidproblemen.
➜ Het beste vermijden.
Het mensen ervan te proberen overtuigen dat de verschillende supplementen stuk voor stuk meer risico’s dan oplossingen betekenen voelt vaak als trekken aan een dood paard. Het geloof in pilletjes is sterk. Het geeft een prettig gevoel van “ik doe iets pro-actiefs aan mijn gezondheid”. Het geloof dat een belangrijk voedingselement suppleren een nuttige bezigheid is, is ook groot.
Maar hier is de ongemakkelijke waarheid: vrijwel elk supplement is zinloos, en velen zijn potentieel schadelijk. We kunnen de natuur nou eenmaal niet zo gemakkelijk voor de gek houden. En die €75 per jaar? Besteed dat liever aan lekker eten, goede sportschoenen, of zet het opzij voor een regenachtige dag.
Wat te Doen
Twijfel je nog? Ga in gesprek met je arts. Vraag of je dat supplement écht nodig hebt. Of dat het tijd is om te stoppen. Misschien verlaag je door te stoppen juist je gezondheidsrisico’s, laat je een geruststellende illusie varen, en houd je een mooi bedragje over.