Vrijheid.
Eén van de meest universeel geprezen en gekoesterde waarden die we kennen.
Haaks hier tegenover staat verslaving.
Verslaving. Het woord alleen al. Het klinkt als een absolute nederlaag. Toch is het verre van dat. Het is normaal.
Is Iedereen ergens Verslaafd aan?
Als mensen zijn we geëvolueerd om te blijven doen wat goed voelt, at plezierig is, tot we er dood bij neervallen. Nou ja, figuurlijk gesproken. Je weet wel wat ik bedoel.
Verslaving komt zo wijdverspreid voor dat bijna iedereen “ziek” genoemd zou worden als het op een bepaald niveau niet als normaal werd gezien.
Wat te denken van alle tabaksverslaafden? Is dan een derde van de mannelijke bevolking ziek? En cafeïne? Smartphones? Seks? Winkelen?
Precies. Vrijwel iedereen is wel ergens aan verslaafd. En we zijn zeker niet allemaal ziek.
Ik heb een knipperlicht relatie met roken van tabak. En ik ben verslaafd aan koffie. Dat vind ik nogal irritant. Toch heb ik er vaak bijzonder veel trek in. En vooral dat eerste kopje in de ochtend smaakt zo ongelooflijk lekker.
Tabak behandel ik in een apart artikel, gezien hoe destructief en uitdagend dit onderwerp is.
En ik heb besloten om niet te diep in cafeïne verslaving te duiken. Dat raakt zoveel mensen met zo weinig waarneembare gezondheidsschade, dat uitgebreid erbij stil staan geen zin zou hebben. Dit raakt meteen aan een belangrijke waarde van verslaving: als het niet schadelijk is, is direct de vraag of het wel echt om een verslaving draait.
De Medicalisering (en Misinterpretatie) van Verslaving
In de moderne geneeskunde wordt verslaving gepresenteerd als een chronische hersenziekte: iets dat we kunnen beheersen, maar waar we nooit helemaal aan kunnen ontsnappen.
Gelukkig zijn er ook experts, onderzoekers en ervaringsdeskundigen die dat onontkoombaarheid-dogma betwisten. Zij stellen dat het uitsluitend als (chronische) ziekte zien van verslaving ontmachtigend werkt. En dat dit simpelweg niet accuraat is.
Want ja, volledige genezing is mogelijk. Zelfs van alcohol, heroïne, crack, crystal meth, wat het ook is. En daarvoor is het allereerst nodig om geloof te hebben.
Geloof in onszelf. In ons vermogen om te helen.
Als er een therapeut bij betrokken is, dan is dat hun belangrijkste rol: de verslaafde helpen dat deel in zichzelf te vinden dat volledig te vertrouwen is.
Waar Vertrouwen vaak Breekt, en Waarom dat van Belang is
We verliezen dat vertrouwen wanneer we als kinderen, volledig afhankelijk, worden mishandeld. En dat gebeurt angstaanjagend vaak.
Statistieken uit Westerse landen laten zien dat maar liefst de helft van de bevolking enige vorm van kindermishandeling heeft ervaren. Seksueel misbruik komt in afschuwelijke aantallen voor. Velen lijden aan verwaarlozing of groeien op met een alcoholistische ouder. De helft van de mishandeling vindt thuis plaats. De andere helft elders.
De gevolgen zijn erg vaak bijzonder ingrijpend. Het slachtoffer begint vaak te geloven dat het probleem in henzelf zit. Dit komt doordat het verraad door een primaire verzorger het gevoel van vertrouwen zo grondig vernietigt dat geen enkele andere verklaring mogelijk lijkt. Als kinderen leren we daardoor onze eigen behoeften niet te prioriteren. We worden vreemden voor onszelf.
Later in het leven kan dit leiden tot verslaving. Om de pijn te verzachten. Om de leegte te vullen.
Het onder ogen zien van die vroege ervaringen en het zoeken van hulp om deze te verwerken, is vaak een cruciale stap in het overwinnen van verslaving.
Heling Begint met Vertrouwen
En toch is er bijna altijd iets in ons dat we kunnen vertrouwen. Iets dat veilig is gebleven. Iets dat verborgen en beschermd is gehouden.
Die kern is de plaats waar herstel kan beginnen. Een startpunt. Stap voor stap, naar een vervullend, verslavingsvrij leven.
Dit innerlijke vertrouwen kan vele vormen aannemen: geloof in de eigen veerkracht, in de wil om te veranderen, in doorzettingsvermogen, of simpelweg in het vermogen om te overleven.
Wat de kern ook precies is, het wordt het anker. De plaats om te beginnen.
En dit is een positieve benadering: we hoeven niet te stoppen voordat we slagen. We mogen gebruiken. En toch, het is altijd mogelijk om te stoppen. De waarheid is dat we gewoon niet meer willen gebruiken.
Motivatie, het moet Van Binnenuit komen
Intrinsieke motivatie is cruciaal bij het overwinnen van verslaving.
Onderzoek toont aan dat motivatie niet van iemand anders kan komen. Vaak wordt motiverende gespreksvoering aangeboden. Dat kan tijdelijk helpen, maar de effecten vervagen steevast met het verstrijken van de tijd. Omdat echte motivatie van binnenuit moet komen.
Als we willen stoppen, moet het vanuit onszelf komen.
Niemand anders kan dat varkentje voor ons wassen.
De Rol van Stress bij Verslaving
Stress voedt verslaving.
Verslaving biedt een toevluchtsoord. Een manier om te ontspannen en te ontsnappen wanneer het leven overweldigend wordt. Dit is bij verslaving vaak cruciaal.
Daarom kan het verminderen van stress essentieel zijn. Wanneer we minder gestrest zijn, hebben we minder de behoefte om te ontsnappen. Stoppen wordt makkelijker.
Maar hier is het punt: we zijn vaak zo gewend aan stress dat we het niet eens meer opmerken. Het wordt onze norm. Sterker nog, het kan juist vertrouwd voelen. Iets dat we nodig hebben. Onze comfort zone.
Stel jezelf de vraag: Maak ik me zorgen om de controle te verliezen? Over onvoorspelbaarheid van situaties?
Als het antwoord ja is, dan kan stress heel goed een belangrijke drijfveer achter de verslaving zijn.
Ingrijpende veranderingen in leefstijl om stress te verminderen zijn niet gemakkelijk. Maar vaak wel noodzakelijk.
Ontspanningstechnieken die alleen de oppervlakkige stress aanpakken, zijn als een pleister op een gebroken arm. Ze kunnen even verzachten, maar echte genezing komt door het aanpakken van de oorzaak van de stress.
Kan een Verandering in Onze Omgeving Helpen?
Onderzoeken suggereren van wel.
Het veranderen van onze fysieke omgeving kan helpen om oude patronen te doorbreken. Het is geen magische oplossing, maar het kan een krachtige reset bieden.
Neem het voorbeeld van Amerikaanse Vietnam-veteranen. Velen gebruikten in de jungle veel opiaten. Maar zodra ze thuis kwamen, stopte de overgrote meerderheid. Geen afkick-centra. Geen ingrijpende interventies. Gewoon een verandering van omgeving.
Soms is dat precies wat nodig is om de cyclus te doorbreken.
De Kracht van Verbinding en Eerlijkheid
Voor velen die proberen van een verslaving af te komen, kan het opbouwen of versterken van een verbinding met een dierbare enorm behulpzaam zijn.
Maar hier is de sleutel: het moet volledig eerlijk zijn.
Verslaving gedijt vaak in geheimhouding en schaamte. Wanneer we ons openstellen voor iemand die we diep vertrouwen, wanneer we zonder filters delen wat we doormaken, kan dit zowel een verlichting als een versterking van de band met die persoon betekenen.
Dit soort eerlijkheid vermindert isolatie. Het geeft ons de ruimte om te ademen. Om gezien te worden. En vaak om ons zelfrespect weer terug te winnen.
Een menselijke band, geworteld in volledige eerlijkheid, kan een steunpilaar worden terwijl we de verslaving loslaten.
Mindfulness: Geen Genezing, maar een Potentiële Hulp
Mindfulness en meditatie worden vaak gepromoot als hulpmiddelen bij verslaving. Echter, wetenschappelijk onderzoek naar hun effectiviteit heeft tamelijk teleurstellende resultaten opgeleverd: ze lijken weinig tot geen effect te hebben.
Dat gezegd hebbende, als we persoonlijk hoop of troost vinden in dergelijke praktijken, kan het nog steeds de moeite waard zijn. Zelfs als het de verslaving niet direct aanpakt, kan de innerlijke rust die het biedt van grote waarde zijn.
Maar wees gewaarschuwd: mindfulness en meditatie vergroten soms vooral ons bewustzijn van pijn en ongemak. Omdat we meer gaan voelen. Omdat we dichter komen bij wat er is.
Niet altijd prettig. Wel echt.
Wat we konden Verliezen (en wat we kunnen Winnen)
Laten we eerlijk zijn. Stoppen is vaak moeilijk.
Afhankelijk van de substantie of gedraging, kunnen ontwenningsverschijnselen meedogenloos zijn. Zowel fysiek als emotioneel. Soms zelfs gevaarlijk. In zulke gevallen komen taperen (afbouwen) en medische begeleiding om de hoek kijken.
Zelfs zonder fysieke symptomen kan de psychologische weg zwaar zijn.
Aan de andere kant? Er valt veel te winnen.
Verslaving verdooft het dopamine systeem, ons belonings- en motivatiecentrum. Het zorgt ervoor dat al het andere saai, leeg en oninteressant aanvoelt.
Wanneer we herstellen, beginnen we ons langzaam weer levend te voelen. Gemotiveerd. Betrokken.
De geneugten van het leven komen terug. Stukje bij beetje. Dit proces kan maandenlang in beslag nemen.
En niet alleen vreugde komt terug. Ook:
- Zelfrespect
- Energie
- Verbinding
- Helderheid
Maar niemand kan dat zomaar aan ons overhandigen. We moeten het zelf willen. Van binnenuit.
Wat te Doen
Als je echt wilt stoppen, begin dan met dat deel van jezelf dat je nog kunt vertrouwen. Vind het. Houd het vast. Dat anker.
En heb de wijsheid om hulp te zoeken wanneer dat nodig is. Dat is geen schande .
Ons openstellen naar een vertrouwd persoon kan een levensveranderende eerste stap zijn.
En een cliché, maar hier zo waar: geef nooit op.
Er valt gewoon te veel te winnen. Namelijk de volledige ervaring van het bestaan, zoals het werkelijk is.