Als jong-volwassene liep ik voor het avondeten in de supermarkt altijd direct naar de vleesafdeling om iets uit te zoeken. Daar baseerde ik elke avondmaaltijd op. Altijd.
Tegenwoordig gaat dat iets anders. Vlees eet ik eigenlijk alleen nog uit beleefdheid, al moet ik toegeven dat het me dan erg goed smaakt. Het vleesschap laat ik tegenwoordig links liggen.
Beter voor dier en planeet, zo redeneer ik. Maar of het nou beter voor de gezondheid is?
De Gezondheidshype: Wat Wéten We Eigenlijk?
Het lijkt gemakkelijk om mee te gaan in veel van de recente nieuwsberichten, en vlees vooral in de ban te doen. Observationele studies wijzen weliswaar in de richting van (kleine) voordelen van een vooral plantaardig dieet ten opzichte van een vlees-bevattend dieet.
Maar hier zit een addertje onder het gras.
Observationele studies zijn berucht om hun fout-marges. Er zijn zoveel voorbeelden uit de medische literatuur waarbij observationele onderzoeken in richting “A” wezen, waarop de later uitgevoerde gerandomiseerde klinische experimenten “B” lieten zien. En dan is het B. Omdat observationeel onderzoek nou eenmaal geen oorzaak-verband kan laten zien. Gerandomiseerde klinische experimenten kunnen dat wel.
De veel grondigere gerandomiseerde experimenten zijn bij vlees nog niet of nauwelijks gedaan. Met andere woorden: we weten grotendeels nog niet wat vlees met ons doet.
Vlees en Ziekte: Hoe zit Dit?
Mensen noemen vaak kanker of hartziekten als argumenten om vlees te minderen. Maar eerlijk gezegd begrijpen we nog steeds niet volledig hoe (en zelfs óf) vlees deze problemen veroorzaakt.
Ja, als vlees op hoge temperaturen wordt bereid (denk aan grillen of heet bakken in de pan) kunnen schadelijke stoffen ontstaan. Dat zou een verband met darmkanker kunnen verklaren. Maar dat betekent niet dat vlees zelf de boosdoener is. Er is in meer onderzoek nodig om beter onderbouwde uitspraken te kunnen doen over de gezondheidseffecten van vlees.
Dat gezegd hebbende, is het waarschijnlijk verstandig om te voorkomen dat vlees te veel verbrandt bij hoge hitte. Het is een eenvoudige voorzorgsmaatregel die de blootstelling aan potentieel schadelijke stoffen zoals heterocyclische aminen (HCA’s) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), die tijdens het koken op hoge temperaturen kunnen ontstaan, kan verminderen.
Bewerkt vlees en kanker
Bewerkte vleessoorten (gerookt vlees, worsten en beleg en dergelijke) worden vaak genoemd in relatie tot kanker. En het is waar dat het observationele bewijs wat betreft kanker sterker is bij bijwerkte varianten van vlees. Maar laten we eerlijk zijn: het bewijs blijft observationeel. Dat betekent dat we lang niet met zekerheid kunnen zeggen dat het vlees het probleem veroorzaakt.
De kwaliteit van het onderzoek is over het algemeen laag, en we hebben ook hier een schrijnend gebrek aan goede, grootschalige gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken. Totdat we betere gegevens hebben, blijft de bewering “bewerkt vlees veroorzaakt kanker” meer een slecht onderbouwde gok dan een bewezen feit.
Hartziekten en verzadigd vet
Waar het om hartziekten gaat, werd verzadigd vet in vlees ooit als de grootste boosdoener gezien. Maar recenter onderzoek heeft dit verhaal gewijzigd. Verzadigd vet is lang niet zo schadelijk als vroeger werd gedacht. Sterker nog, een recent gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek (RCT) vond geen negatieve effecten op de hartgezondheid bij het eten van vlees vergeleken met een plantaardig dieet.
Dit suggereert dat vlees op zichzelf misschien niet het probleem is. Het is waarschijnlijker dat de algehele kwaliteit van ons dieet een grotere rol speelt. Een gevarieerd dieet dat sterk leunt op hele, minimaal bewerkte voedingsmiddelen, terwijl we de ultra-bewerkte producten beperken, is waarschijnlijk de slimste keuze. Of we nu vlees eten of niet.
En hoe zit het met Conditie?
Veel mensen gaan ervan uit dat we vlees nodig hebben voor kracht en prestaties. Het blijkt echter dat dit niet zo is.
Studies tonen aan dat vleeseters wellicht een klein voordeel hebben in kracht, terwijl plantaardige diëters wellicht een licht voordeel hebben in uithoudingsvermogen. Maar de verschillen zijn maar heel klein: in veel opzichten verwaarloosbaar. Tal van topsporters gedijen dan ook prima op een plantaardig dieet, zelfs krachtsporters.
Kortom: we hebben geen vlees nodig om fit te zijn.
En Proteïne (eiwit)?
Velen zijn in de veronderstelling dat vlees (en andere dierlijke producten zoals eieren) een noodzakelijk onderdeel van het dieet vormt voor het binnenkrijgen van genoeg eiwit.
Dit is niet het geval.
Hoewel vlees inderdaad meer eiwit bevat dan planten, verstrekt een dieet dat volledig bestaat uit plantaardig voedsel ruim voldoende eiwit, gemakkelijk voldoend aan elke norm van wat gezond beschouwd wordt.
Ook voor eiwit hoeven we niet op vlees te leunen.
Wat te Doen
Mijn mening over vlees: eet waar je je goed bij voelt.
Er is gewoon te weinig bekend om met enige zekerheid te zeggen dat een plantaardig dieet gezonder is, of dat vlees beslist schadelijk is. Maar wat minder vlees eten (bijvoorbeeld een paar vlees-vrije avondmaaltijden per week)? Dat is misschien wel haalbaar. Het is zeker beter voor de planeet, blijkt gezonder te zijn voor onszelf, zal onze fitheid niet negatief beïnvloeden, en over te weinig eiwit hoeven we ons ook geen zorgen te maken.
Qua persoonlijke gezondheid is er bij vlees geen reden om voor alles of niets te gaan. Wat betreft de gezondheid van moeder aarde is overduidelijk wat wijsheid is. Maximaal twee tot drie keer per week een portie van 100-150 gram heeft hier de voorkeur.
In plaats van te focussen op de hoeveelheid vlees lijkt het wat onze individuele gezondheid betreft belangrijker om te letten op een gevarieerd dieet met vooral hele, minimaal bewerkte of onbewerkte producten, en zo weinig mogelijk hyperbewerkt.