Mentaal & Leefstijl

Gezond Leven in een Ongezonde Wereld

23 november 2025 • Leestijd: 5 minuten

We weten grosso modo wel wat goed voor ons is. Maar het daadwerkelijk ook doen? Dat is een heel ander verhaal. 

Hier volgt waarom gezond leven zo moeilijk is in de wereld die we gebouwd hebben. En hoe kleine, gemotiveerde stapjes een groot verschil kunnen maken.  

Wie Wil er eigenlijk Leefstijl Adviezen

Laten we eerlijk zijn: tenzij we actief op zoek zijn naar tips over gezondheid en welzijn, zullen we dergelijk advies waarschijnlijk niet verwelkomen. De meeste mensen niet. En zelfs wanneer we het doen, is het volhouden lastig.

Waarom zouden we eigenlijk onze zelf gekozen leefstijl veranderen? We leven toch maar één keer? Liever een vol, kort leven geleid, dan een lang leven vol met boerenkool en compromissen.

Dat is een vrij gangbare manier van denken.

Anderen beleven er juist veel plezier aan om op zoek te zijn naar allerlei tips en tricks om een gezonder leven te leiden. Vaak zijn ze gemakkelijk te herkennen.

Toen ik als keuringsarts met brandweermannen werkte kwam ik regelmatig in de verleiding om ongevraagde leefstijl-adviezen te geven. Dan was vaak snel duidelijk of iemand daar voor open stond of niet. Meer dan eens kreeg ik de deksel op de neus. En terecht. Wie ben ik om te proberen te bepalen wat voor gezondheidskeuzes iemand maakt? 

Waarom Leefstijl Belangrijk is (Zelfs als we Dit Niet Willen)

Het dingetje is: wetenschappelijk onderzoek liegt meestal niet.

Onze dagelijkse keuzes hebben een gigantische invloed hebben op hoe gezond we zijn, en blijven. Onze levensstijl heeft een veel grotere invloed op onze gezondheid dan onze genen, en ook dan de gezondheidszorg die we ontvangen.

Dit gaat lang niet alleen om kanker en hart- en vaatziekten

Hoe we eten, bewegen en stress managen beïnvloedt ook onze mentale gezondheid: bijvoorbeeld in de vorm van depressie, angst en zelfs dementie. En natuurlijk onze algemene fitheid in het hier en nu.

Natuurlijk, op de korte termijn kan het prima voelen om dit allemaal te negeren. Elke dag biefstuk en milkshakes, chillen op de bank, en een drankje (of meer) om te ontspannen lijkt een luilekkerland. Hard werken, en genieten van het profijt.

Totdat we onherroepelijk de dag bereiken dat we ziek worden, vaak plotseling en onverwacht. Tegen die tijd is het veel moeilijker om de schade om te draaien. Geen veroordeling hier. Simpelweg de realiteit.

Zoals de 19-jarige jongeman die ik behandelde voor een gat in zijn darm. Hij had letterlijk z’n darm opgeblazen omdat hij weigerde om ook maar iets met vezels te eten. Wit brood. Geen groenten. En na deze ervaring? Geen interesse om ook maar iets te veranderen. Negentien. 

Over Wat Voor Veranderingen gaat dit nu?

Goed nieuws: dit gaat niet om een totale herinrichting van ons leven.

We hebben het over kleine, simpele veranderingen die alles bij elkaar het verschil maken:

Om zulke patronen te veranderen is  niet makkelijk. Het vergt motivatie en wilskracht.

Onderzoek laat zien dat het gewoonlijk zo tussen de 1 en 3 maanden kost voordat een nieuwe gewoonte “normaal” voelt. Dat betekent dat het meestal een dag of 60 consistente inspanning vergt voordat het min of meer vanzelf begint te gaan. 

De Echte Vijand? De Wereld om ons Heen

Dit is het grote probleem: onze moderne wereld maakt gezonde keuzes moeilijk.

  • Liften zijn overal: veel succes met het vinden van trappen in een publiek gebouw.
  • Parken zijn vaak een autorit ver weg.
  • Voedsel bereikt onze voordeur met een paar simpele klikjes vanaf de bank. 
  • Voor elke taak is er wel een app of apparaat dat het voor ons kan doen.

Het is prettig. Maar tegelijkertijd ook dodelijk.

Wat betreft ons eten, is het verhaal hetzelfde. Supermarkten liggen vol met snel, goedkoop, sterk bewerkt voedsel. Gemakkelijk? Ja. Voedzaam? Het komt niet eens in de buurt. Veel is niet meer dan lege calorieën: gefabriceerd om (veel te) lekker te smaken en om ons op te vullen. Maar met weinig tot geen echte voedingswaarde.

En laten we stress niet vergeten.

We leven in een constante staat van financiële druk, productiviteit-eisen, en sociale vergelijking. De buurman met die glimmende auto, nog even en we willen er zelf ook één. Overal reclames. Grotere huizen, duurdere spullen, altijd meer. Het resultaat: meer werk, minder rust ➜ Meer stress.

Geen wonder dat het in deze wereld voelt alsof we vrijwel continu tegen de stroom inzwemmen wanneer we een poging doen om gezondere keuzes te maken.

Maar toch, zodra deze keuzes onderdeel geworden zijn van onze routine, ze een stuk makkelijker worden. En de voordelen treden verrassend snel op.  

Wat te Doen

Het begint allemaal met motivatie.

Als je er nog niet bent, is dat helemaal okay. Maar zonder tenminste een beetje gedrevenheid om een verandering te maken, werkt eigenlijk niks.

En vergeet screenings of jaarlijkse gezondheid check-ups maar. Dat helpt niet. Gedegen onderzoeken zijn hier glashelder over. Waar het om gaat is wat we op dagelijkse basis doen. Daar kan geen screening tegenop. 

Het is nooit te laat. Maar hoe eerder we beginnen, hoe effectiever.

Als je zo ver bent, begin klein. Kies een gewoonte uit. Blijf doorgaan tot het normaal voelt. En voeg dan iets anders toe. We hebben geen volledige transformatie nodig, maar gewoon (min of meer) consistente, doordachte keuzes.

Er zijn veel adviezen en handvaten op deze website om als gids te dienen. Zoek uit wat je aanspreekt. Experimenteer. Pas aan. Maak het je eigen.

Je kan dit. 

Leefstijl, algemeen:

County Health Rankings Relationships Between Determinant Factors and Health Outcomes; American Journal of Preventative Medicine 2015.

Type studie: Een observationele, niet-prospectieve, kleine studie.

Uitkomsten/analyse:  Gezondheid correleerde 1. in de eerste plaats (voor 40%) met socio-economische factoren, 2. in de tweede plaats (voor 30%) met gedrag, 3. in de derde plaats (voor 20%) met behandelingen vanuit het zorgsysteem (artsen e.d.), 4. in de vierder plaats (voor 10%) met de fysieke omgeving

General health checks in adults for reducing morbidity and mortality from disease; Cochrane Database of Systematic Reviews 2019.

Type studie: Meta-analyse van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT), klein.

Uitkomsten/analyse:  Het is onwaarschijnlijk van algemene gezondheid-checks dat deze de gezondheid-verbeterende effecten hebben. Er zijn geen effecten op kanker, hart- en vaatziekten en sterfte. De kans is groot dat de uitkomsten redelijk accuraat zijn.

Hart- en vaatziekten (inclusief hoge bloeddruk):

Getting to Lower Systolic Blood Pressure: Beyond Antihypertensive Therapy; Annals of Internal Medicine 2016.

Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).

Uitkomsten/analyse:  Hoge bloeddruk: leefstijl counselfiing is onderdeel van behandeling, individuele  beoordeling vormt hierbij de sleutel. Gezien het weinige onderzoek dat naar dit onderwerp gedaan is, is het niet mogelijk om tot sluitende uitspraken te komen over dit onderwerp.

Effect of screening and lifestyle counseling on incidence of ischaemic heart disease in general population; British Medical Journal 2014.

Type studie: Een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), groot.

Uitkomsten/analyse: Screening met leefstijl-counseling voor mensen met een hoog risico op slagaderverkalking had geen effect op hart- en vaatziekten. Uit grote meta-analyses van RKE (de hoogste vorm van bewijs) is bekend dat screening geen soelaas biedt tegen slagaderverkalking. Dat leefstijl-counseling voor hoog-risico onderzochten geen positief effect had heeft er mogelijk mee te maken dat wanneer op basis van de onderzoeksgegevens een onderzocht persoon als hoog-risico ingeschat wordt, het ziekteproces al sterk gevorderd is. Counseling is dan wellicht te laat om een hartaanval of beroerte te voorkomen. Dit wordt niet goed duidelijk uit de huidige studie. Mogelijk is het van essentieel belang om bijtijds te beginnen met counseling zodat het nog effect kan hebben.

Intensive lifestyle changes for reversal of coronary heart disease; Journal of the American Medical Association 1998.

Type studie: Een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), klein.

Uitkomsten/analyse:  Intensieve leefstijl-interventies (onbewerkte voedingsbestanddelen, vegetarisch dieet, redelijke lichamelijk activiteit (sport), stress vermindering, stoppen met roken) verbeterden hart- en vaatziekten. Hoewel het hier slechts één klein experiment betreft, zijn de uitkomsten duidelijk en bemoedigend.

Effectiviteit leefstijl-interventies:

Effective Techniques in Healthy Eating and Physical Activity Interventions; Health Psychology 2009.

Type studie: Review van observationele, niet-prospectieve studies.

Uitkomsten/analyse:  Uit de onderzoeken komt een correlatie naar voren tussen dat het effect van “gezond-eten-programma’s” en “lichamelijke-activiteit-programma’s” van klein naar redelijk gaat, en dat aan de volgende voorwaarden voldaan wordt: zelf-monitoring, het stellen van specifieke doelen, en feedback en/of herbekijken van doelen.

How are habits formed; European journal of Social Psychology 2010.

Type studie: Een observationele, niet-prospectieve, kleine studie.

Uitkomsten/analyse:  De tijd die het duurde om gewoontes/automaticiteit in gezond eten of lichamelijke activiteit te verkrijgen varieerde voor de helft van de participanten tussen de 40 en 100 dagen.

The long-term effect of screening and lifestyle counseling on changes in physical activity and diet; International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity 2015.

Type studie: Een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), klein.

Uitkomsten/analyse: Leefstijl-counseling verbeterde de inname van dieet en lichamelijke activiteit over een termijn van 5 jaar. Mensen uit lagere socio-economische klassen waren eerder geneigd om überhaupt niet mee te doen aan de studie, en vielen vaker uit voor follow-up. De uitkomsten van eerder verrichte grote studies laten inconclusieve uitkomsten zien.

Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function; Journal of the American Medical Association 2025.

Type studie: Een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), groot.

Uitkomsten/analyse: Een gestructureerde interventie waarbij participanten meededen aan lichamelijke beweging, gezond dieet, cognitieve en sociale stimulatie, en cardiovasculaire monitoring leidde tot betere resultaten voor de preventie van dementie dan een lager-intensiteit zelf-geleide interventie welke gericht was op dezelfde factoren. Dit verschil was klein, voortkomend uit een redelijke verbetering bij de lager-intensiteit interventie.

Exercise therapy and self-management support for individuals with multimorbidity; Nature Medicine 2025.

Type studie: Een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), groot.

Uitkomsten/analyse: Hulp bij lichamelijke beweging en zelf-management (mindfulness, gezond dieet, stress-reacties, ademhalingsoefeningen, doelen stellen, mindful eten) bij mensen met multipele aandoeningen (multi-morbiditeit), leidde tot een grotere verbetering van gezondheid-gerelateerde kwaliteit van leven dan alleen standaard zorg. Het verschil is significant en op de grens van klinisch relevant.

Overgewicht/obesitas:

Gut-Brain Cross-Talk in Metabolic Control; Cell 2017.

Type studie: Review van observationele studies.

Uitkomsten/analyse:  Sleutel naar minder obesitas en een betere gezondheid wordt gevormd door correctie van onze over-gemechaniseerde leven.

Gut hormones and the regulation of energy homeostasis; Nature 2006.

Type studie: Review van observationele studies.

Uitkomsten/analyse:  Sleutels naar minder obesitas en een betere gezondheid worden gevormd door niet-gemechaniseerd vervoer (lopen, fietsen) en door minder/geen hoog-energie voedsel.

Reuma:

A multidisciplinary lifestyle program for rheumatoid arthritis; Rheumatology 2023.

Type studie: Een gerandomiseerd klinisch experiment (RCT), klein.

Uitkomsten/analyse:  onbewerkt voedingsbestanddelen, uitmakend van een plant-gebaseerd dieet, + lichamelijke activiteit + stress-vermindering 4 maanden lang verbeterden de reumatoïde artritis-score met 25%

Dieet:

Breakthroughs in the Health Effects of Plant Food Bioactives; Journal of Agriculture and Food Chemistry 2018.

Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).

Uitkomsten/analyse: Gepersonaliseerde voedingsadviezen behoren niet tot de realiteit. Hiervoor zijn er te veel hiaten in de huidige kennis.

Psychomentale aandoeningen:

Population Salutogenesis – The Future of Psychiatry?; Journal of the American Medical Association Psychiatry 2024.

Type studie: Mening van een expert.

Uitkomsten/analyse:  Er wordt een pleidooi gedaan om een gezonde leefstijl en algemeen welzijn te promoten als speerpunt van de publieke behandeling van steeds toenemende niveau’s van mentale problemen en aandoeningen.

Dementie:

Reducing the Risk of Cognitive Decline and Dementia; Frontiers in Neurology 2022.

Type studie: Meta-analyse van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT), klein.

Uitkomsten/analyse: Dementie kan in veel gevallen voorkomen worden door verbetering van 1. lichamelijke beweging, 2. tabak, 3. gezond dieet (veel onbewerkt in plaats van hyperbewerkt, genoeg groenten, volkoren, enz.), 4. alcohol, 5. hoge bloeddruk, 6. hoog cholesterol, 7. obesitas, 8. depressie. 9. Supplementen behoren niet aangeraden te worden. Er resteert twijfel in hoeverre de uitkomsten accuraat zijn.

Lifestyle interventions to prevent cognitive impairment, dementia and Alzheimer disease; Nature Reviews Neurology 2018.

Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).

Uitkomsten/analyse:  Intensieve leefstijl-interventies (dieet, lichamelijke activiteit, omega-3’s, cognitieve stimulatie) hebben in enkele grote RKE geleid tot verbetering in het licht van dementie, terwijl enkele andere studies niet of nauwelijks verbetering lieten zien. Stoppen met roken en/of alcohol blijkt niet onderzocht. De uitkomsten geven aan dat het waarschijnlijk mogelijk is om met leefstijl-interventies de kans op dementie te verkleinen. Hier geldt dat hoe jonger begonnen wordt met de veranderingen, hoe groter de kans op succes. Zoals de meeste leeftijd-gebonden aandoeningen beginnen de eerste veranderingen richting ziekte namelijk al op jonge leeftijd.

Dementia prevention, intervention, and care; The Lancet 2020.

Type studie: Review van gerandomiseerde klinische experimenten (RCT).

Uitkomsten/analyse: dementie kan voor 40% worden voorkomen door het aanpakken van risico-factoren: alcohol, hoofdletsel, luchtvervuiling, slechthorendheid, roken, obesitas, depressie, fysieke inactiviteit en infrequente sociale contacten.

Laat een reactie achter