Zoet. Heerlijk.
Het is de allereerste smaak die we als baby leren waarderen. De sensatie begint letterlijk op het puntje van onze tong. Daar zitten de smaakpapillen die de bijna onweerstaanbare sensatie van suiker en andere zoetstoffen oppikken.
Geef een cocaïne-verslaafd laboratorium knaagdier de keuze tussen zoete dranken en de directe infusie van coke in een ader, en ze kiezen keer op keer de zoete drank. Nou, ik gebruik geen coke (hoewel ik er als student wel eens mee geëxperimenteerd heb: krachtig, en nogal verontrustend spul). Toch kan ik wel een suikerjunk zijn. Vanuit dat perspectief snap ik die knaagdieren wel.
Maar is het echt zo erg?
Ja. Voor de overgrote meerderheid. Helaas.
Zowel een overschot aan toegevoegde suikers als calorie-loze zoetstoffen veroorzaken enorme gezondheidschade. Helaas zijn de vervangende zoetstoffen geen haar beter.
Het lijkt misschien een oneerlijke strijd. We zijn allemaal voorgeprogrammeerd om zoveel mogelijk zoetigheid te verzamelen en te consumeren. Bovendien proppen onze voedselproducenten onze etenswaren en dranken routinematig vol met astronomische hoeveelheden van dit lekkers.
Natuurlijke Suikers versus Hyperbewerkte Voeding en Dranken
Dat we zo dol zijn op zoet heeft veel te maken met het feit dat de smaak in de natuur schaars is. Het komt voor in fruit, melk en honing, en dat is het wel zo’n beetje. Voor onze voorouders was veel van deze brandstof slechts seizoensgebonden beschikbaar.
Toegevoegde suikers worden meestal snel in ons bloed opgenomen, wat leidt tot flinke glucose-pieken. Wanneer we een appel of een peer eten, ligt de situatie heel anders. De suikers zitten verpakt in een scala aan stoffen die zorgen voor een geleidelijke opname vanuit de darm. Bovendien verandert de gekauwde appel in het spijsverteringskanaal in een gel, waardoor de opname nog verder vertraagt. Melk heeft vergelijkbare eigenschappen die suikerpieken helpen voorkomen.
Dit brengt ons direct bij de essentie van al ons voedsel, inclusief dranken. Bij onbewerkte, hele voedingsmiddelen is een gebalanceerde vertering door ons lichaam gegarandeerd. Alles wat bewerkt of zelfs hyperbewerkt is (elk product met veel ingrediënten waarvan minstens één ingrediënt totaal onbekend klinkt, dus eigenlijk alles in pakjes, zakjes en flesjes), verstoort dat evenwicht. Suikerpieken, ontstekingen, fysieke achteruitgang en invaliderende en dodelijke ziekten zijn het gevolg.
Wat dranken betreft, zijn de enige die in overeenstemming zijn met sprankelende gezondheid de volgende: melk, water, 100% vruchtensappen, thee en koffie. Ongezoet. En als exotische uitzondering kombucha. Helaas verdragen veel mensen melk niet goed door genetische lactose-intolerantie. Evenzo verdragen sommigen koffie niet probleemloos.
Spijtig genoeg zijn alle gewone vruchtensappen, limonades, frisdranken (inclusief energiedranken), bewerkte zuivel (chocolade, aardbei, noem maar op) en alcoholische dranken lege hulzen qua voeding. Boordevol ongezonde stoffen. Beter zo min mogelijk.
Koolhydraten
Koolhydraten is een verzamelnaam voor vrije suikers en aan elkaar gekoppelde, complexe suikers. Zetmeel is een voorbeeld van zogenoemde complexe koolhydraten, net als vezels.
Complexe koolhydraten worden langzamer in het bloed opgenomen dan vrije suikers, omdat ze eerst moeten worden afgebroken tot vrije suikers voordat ze kunnen worden geabsorbeerd. Sommige complexe koolhydraten worden sneller afgebroken dan andere. Dit hangt af van de complexiteit, en die is het grootste bij vezels en peulvruchten.
Glycemische Index
De snelheid waarmee koolhydraten in de bloedbaan worden opgenomen, wordt uitgedrukt als de glycemische index (GI). Hoe langzamer koolhydraten worden afgebroken, hoe lager de GI, hoe minder extreme suikerpieken en hoe gezonder het is.
Een lage GI, zoals bij bonen, linzen, volkoren, haver, melk en sojaproducten, betekent een langzamere opname van de suikers. Dat is wat we willen voor onze gezondheid.
Een hoge GI betekent een snelle absorptie van de suikers. Hoge suikerpieken zijn ongezond en gaan gepaard met een toename van schadelijke cholesterolsoorten.
Ongezond hoge GI komt voor in gesuikerde producten, namelijk frisdranken, bewerkte vruchtensappen (niet 100% vruchtensap) en hyperbewerkte voeding met toegevoegde suikers. Denk aan zoete bakkerijproducten, koekjes, smeersels voor op brood, gezoete ontbijtgranen en alle andere producten met veel toegevoegde suikers zoals bewerkte yoghurt en desserts. Witbrood, witte rijst en geraffineerde pasta hebben ook een aanzienlijk hogere GI dan volkoren.
Calorieloze Zoetmakers
Een doorn in het oog.
Miljoenen consumenten worden misleid met slogans als “suikervrij” en “zero sugar”.
Maar: Deze voedingsmiddelen en dranken zijn net zo dodelijk als toegevoegde suikers.
Daarnaast blijven we er geen gram dunner van. En diabetes blijft er ook niet van weg.
Het is verleidelijk te denken dat als suiker wegblijft, de schadelijke effecten ook verdwijnen. Dit blijkt absoluut niet het geval.
Uitgebreide experimenten tonen aan dat wanneer producten met calorie-loze zoetstoffen worden geconsumeerd, de “ontbrekende” suikers en calorieën onverbiddelijk worden gecompenseerd bij volgende maaltijden.
In vergelijking met suiker is het geen haar beter.
En erger: er zijn aanwijzingen dat veelgebruikte zoetstoffen zoals aspartaam de kans op leverkanker vergroten. En wat nog erger is in veel gevallen: nul-calorie zoetstoffen worden vrijwel altijd toegevoegd aan hyperbewerkte voedingsmiddelen. En zoals we hebben gelezen, is hyperbewerkt de duivel als het gaat om voedzame voeding.
Suiker Versus Vet
Lang was de algemene opvatting dat vet de boosdoener is. In diezelfde lijn werd suiker vaak als minder gevaarlijk gezien.
Het tegenovergestelde is waar.
Vet blijkt geen probleem te zijn voor de gezondheid, zolang het maar uit hele, onbewerkte voedingsmiddelen komt. Verzadigd vet, onverzadigd vet: de meeste mensen kunnen er bijna eindeloos van consumeren zonder problemen. Het moet nu wel duidelijk zijn dat 99% van het gezonde dieetadvies draait om hele, onbewerkte voedingsmiddelen versus hyperbewerkt.
Suiker, in tegenstelling tot vet, is een gigantisch probleem. En dit lossen we zeker niet op met nul-calorie zoetstoffen en andere synthetische trucjes van onze voedselproducenten. Hyperbewerkt blijft hyperbewerkt, en dat is simpelweg een ramp.
Wat te Doen
Onze evolutionaire drang naar zoetigheid, ooit een overlevingsvoordeel, botst nu met hyperbewerkte diëten vol suikers en zoetstoffen. Kiezen voor hele, onbewerkte voedingsmiddelen en lage-GI (glycemische index) keuzes beschermt tegen chronische ziekten en herwint onze gezondheid.