Persoonlijke Anecdote
Bij mij knijpen de lage rugspieren al jaren af en toe pijnlijk samen. Het komt altijd als een duveltje uit een doosje. Spit. Nooit tijdens iets zwaars.
De oorzaak? Ik weet het niet. Misschien heeft het iets met stress te maken. En ik weet eigenlijk wel zeker dat te veel stilzitten ook een rol speelt, zeker bij mij.
Eén keer was uitermate ongemakkelijk. Ik liep na het douchen, met alleen een omgeslagen handdoekje om, nietsvermoedend de trap af. Niks aan het handje. En toen schoot het er werkelijk in. Ik stortte ter aarde. Net als m’n badspullen. Opstaan: geen optie. Kruipen: onmogelijk. Tijgeren dan maar. Mijn zware kamerdeur bleek vervolgens echt een te groot obstakel.
Gelukkig kwam een geschrokken verpleegkundige (met wie ik gang en keuken deelde) me, enigszins beschaamd, te hulp. Zo hoefde ik niet de dag, naakt, op de gang door te brengen.
Waarom Weten we de Óórzaak Niet?
Ondanks de gigantische omvang van rugpijn en nekpijn als medische problemen blijkt niemand te weten waar het door komt. En nog erger: vrijwel elke vorm van medische diagnostiek en behandeling is zinloos gebleken. In veel gevallen zelfs schadelijk.
Oeps.
Ik ben ook wel eens voor lage rugpijn bij de huisarts geweest. Ondanks het uitblijven van wat voor alarmsymptomen dan ook kreeg ik een MRI-scan aangeraden. Goed bedoeld natuurlijk, maar wat een onzin! Aspecifieke (gangbare) rug- en nekpijn heeft geen anatomisch substraat. Met andere woorden: elke vorm van beeldvorming is compleet kansloos. De uitkomsten scheppen eerder verwarring (met vaak negatieve gevolgen op de klachten) dan duidelijkheid. Niet doen, tenzij een ernstige oorzaak van rug- of nekpijn vermoed wordt, natuurlijk.
De enige ben ik zeker niet, met mijn terugkerende rugklachten. Eén op de 13 volwassenen in onze regio heeft er precies op dit moment last van. Rug- en nekpijn vormen zelfs de 2 allerbelangrijkste oorzaken van invaliditeit.
Hoe kan het nou dat de medische wereld zich zo weinig raad weet met dit astronomische grote probleem?
Holistische Aanpak
Ogenschijnlijk vormen rug- en nekpijn een onderwerp bij uitstek om holistisch te benaderen.
Er zijn aanwijzingen dat positieve verwachtingen over het herstel belangrijk zijn om te herstellen van rugklachten. Dat mindfulness en cognitieve gedragstherapie iets bij kunnen dragen aan de behandeling. En stress lijkt ook van invloed.
Hiernaast reageert iedereen anders op een heel scala aan behandelingen. Van manuele therapie, tot energetisch in de vorm van acupunctuur, naast bijvoorbeeld massages, warme kruiken (uit grootmoeders trukendoos: het helpt vaak echt!) en plaatselijke kruidensmeersels. Anderen zijn eerder gebaat bij qigong, biofeedback, progressieve relaxatie of tai chi.
De aanpak vergt een brede blik. Omstandigheden zoals stress en chronische ontevredenheid, zoals op het werk, zijn vaak van belang.
Het Belang van Beweging
Als één ding zeker is als steekhoudend advies bij rug- of nekpijn: blijven bewegen.
Sowieso.
Zowel om een volgende episode van rug- of nekpijn te voorkomen, als tijdens een periode met klachten.
Regelmaat is hier de sleutel. Hoe we de rug (en nek) in beweging houden houden, dat maakt niet uit.
Om regelmaat te kunnen bewerkstelligen, moeten we iets vinden wat we vol gaan houden. Iets dat we leuk vinden, of in elk geval niet vervelend. Wandelen, yoga, sport, dansen, tuinieren, schermen, aqua-jogging, het huis schoonmaken, het maakt niet uit. Als we maar iets kiezen. En het blijven doen. Persoonlijk probeer ik dagelijks een wandeling te maken (lukt niet altijd), wat te fietsen en wat rek- en strekoefeningen te doen.
Het probleem is bijna nooit dat we te veel met onze rug of nek doen, maar vrijwel altijd juist te weinig. Onze wervelkolom vaart wel bij gevarieerde, regelmatig uitgevoerde bewegingen.
Natuurlijk, in een wokkel gedraaid, voorover gebogen bergen molenstenen versjouwen is niet bevorderlijk de weefsels in onze onderrug. Maar extreme belastingen daargelaten, behoeft het devies wat betreft beweging voor de wervelkolom ondertussen denk ik geen herhaling meer.
Dat de adviezen om vaak te bewegen moeilijk uit te voeren kunnen zijn: zeker. Onze technologisch vernuftige maatschappij heeft de meeste vormen van beweging overbodig gemaakt. Bewust voor beweging kiezen was voor onze voorouders niet nodig: zij moesten wel in beweging blijven, anders lag er geen brood op de plank en zaten de kleren onder de vlekken. In ons moderne luilekkerland ontkomen we er niet aan om bewust voor beweging te kiezen. Anders betalen we vaak een heftige prijs.
De Schaduwzijde van Pijnstillers
Pijnstillers helpen bij rug- en nekpijn gewoon niet of nauwelijks. Maar het zijn bepaald geen snoepjes.
Paracetamol is gezien haar milde bijwerkingen-profiel in het algemeen de eerste keus pijnstiller. Toch heeft dit middel over het algemeen maar heel weinig effect op de pijn. Verwaarloosbaar zelfs. Maar toch: liever een paracetamolletje op z’n tijd dan andere, zwaardere medicijnen (die meer bijwerkingen kennen).
Voor de zwaardere middelen bestaan vooral geen goede redenen om deze te gaan gebruiken. Zowel NSAID’s (ibuprofen, naproxen, diclofenac) als opioïden zijn in de eerste plaats geconta-indiceerd. Ze voegen te weinig toe aan de pijnstilling, en hebben voor die kleine winst te veel bijwerkingen. Het is gevaarlijk.
Een professionele ballerina liet me eens haar vrij imposante buik-litteken zien. Ze had zoveel NSAID’s geslikt, in een poging de pijn van haar gruwelijke trainingsschema de baas te worden, dat er een gat in haar maag was ontstaan.
Niet voor niets dan ook dat de chirurg-in-opleiding, die mij tijdens mijn eerste klinische baan inwerkte, NSAID’s “slecht spul” noemde. Het gaat gepaard met een behoorlijk verhoogde kans op een hartaanval. En zo is er nog een lijst aan ellende die NSAID’s helaas met zich meebrengen. Geen goed idee bij gangbare rug- of nekpijn. Het zijn gevaarlijke middelen. En het helpt zo weinig dat het niet de moeite waard is.
Toen ik net mijn artsen-papiertje opgehaald had en daarom mocht voorschrijven vroeg een kennis mij om advies bij lage rugpijn. Ik schreef hem enthousiast, en onterecht, de volledige drietraps-raket van de pijnstilling met paracetamol, NSAID en opioïden voor. Echt schandalig ja. Hij vertelde achteraf vooral lekker gespaced te hebben bij de opioïden.
Gelukkig raakte hij niet verslaafd. Anders verging het met een kennis die opioïd voorgeschreven kreeg bij rugpijn na een breuk door een val. Hij ging uiteindelijk naadloos over op heroïne, en overleed aan een overdosis.
Het blijkt dat de meeste heroïne-verslaafden met een simpel receptje opioïd begonnen zijn, vaak voor eenvoudige rugpijn. En zo mogelijk nóg schokkender: 1 op de 50 Europeanen is verslaafd aan dit soort rommel, en dan gaat het vooral om voorgeschreven opioïden. Levensgevaarlijk.
Wat Helpt nog meer Niet?
Het idee van zitten op een bal, of op een speciale kruk (“dynamisch zitten”), is dat we onze spieren actief houden. Dit zou rugklachten verminderen. Helaas lijkt het niet zo te werken. De verrichte onderzoekjes laten dan ook teleurstellende resultaten zien.
Lang werd gedacht dat veel zitten op het werk rugpijn geeft. Uit een flinke slok onderzoek blijkt dat dit waarschijnlijk niet het geval is. Dat neemt niet weg dat mensen die regelmatig uitgeput thuiskomen van hun werk of niet tevreden zijn met hun werkomstandigheden een toegenomen kans op rugklachten hebben.
Spinale Manipulatieve Therapie (Chiropractie): dit Helpt Sommigen wel
De ruggenkraker. Tegenwoordig op bijna elke hoek van de straat te vinden. Hier is best veel onderzoek naar gedaan. De bevindingen lopen nogal uiteen. Het lijkt er al met al op dat het bij sommigen wel kan helpen. En dan niet zo zeer om de pijn te verminderen, maar vooral de beweeglijkheid te verbeteren.
Bij mij hielp een serie van zeven van dit soort behandeling helemaal niet. Hopelijk bij jou wel.
De studies wijzen erop dat ernstige schadelijke effecten heel zeldzaam zijn. Misschien was het toeval dat ik er als co-assistent getuige van was dat de specialist een acute bloedvat-verstopping, door manuele therapie veroorzaakt, diagnosticeerde. Ernstige bijwerkingen komen misschien niet vaak, maar wel degelijk voor.
Osteopathie: subtielere Manipulatie van de Wervelkolom
Wetenschappelijk onderzoek wijst in de richting van een voor de kortere termijn therapeutisch effect van deze behandelvorm. Hoewel de resultaten deels bemoedigend zijn, dient hierbij wel in ogenschouw genomen te worden dat grote, zorgvuldige studies nog goeddeels ontbreken. Toekomstig onderzoek is daarom nodig om de conclusies duidelijk te krijgen.
Acupunctuur
Ook hierover lopen de gerapporteerde resultaten nogal uiteen. Mogelijk is het de moeite waard, al wijst onderzoek ook in de richting van vergelijkbare effectiviteit tussen echte acupunctuur en nep-acupunctuur.
Bij nep-acupunctuur wordt, zonder dat de patiënt het weet, geen naald ingebracht. Het feit dat dit vaak net zo goed helpt als de naalden, geeft een aanwijzing dat het ritueel een belangrijke rol speelt. Een vorm van placebo-effect, waardoor de pijn afneemt.
Ik heb het nooit geprobeerd maar ben wel van plan om op zoek te gaan naar een bekwame acupuncturist als ik weer eens spit krijg. Er zijn wetenschappelijke aanwijzingen dat de kwaliteit van de naaldenprikker een belangrijke speelt bij de kans op succes. Hoe we een goede acupuncturist kunnen selecteren lijkt helaas nog niet zo makkelijk.
Wat te Doen
Onze wervelkolommen gedijen op regelmatig uitgevoerde, gevarieerde bewegingen. Doelgerichte activiteit is geen luxe, maar een noodzaak. Wandelingen bijvoorbeeld. In combinatie met realistische verwachtingen, stressbeheersing en zorgvuldig gebruik van aanvullende therapieën vermindert deze aanpak de impact van “aspecifieke” (gangbare) lage rug- en nekpijn op ons leven aanzienlijk.
De reguliere zorg heeft ons helaas bar weinig te bieden voor deze zo veelvuldig voorkomende, vaak invaliderende klachten. Wat we ook doen, blijf in elk geval in beweging. En laat je niet verleiden tot allerlei radiologische onderzoekingen of heftige pijnstillers. Beide doen vaak meer kwaad dan goed. Laat in geval van twijfel over de oorzaak of bij alarmsymptomen zoals uitstralende zenuwpijn of uitval wel een arts meekijken.