Frustratie over Schadelijke Stoffen: Voorzichtigheid versus Praktisch zijn
Velen vinden het onderwerp giftige omgevingsstoffen vooral frustrerend.
Aan de ene kant zijn er de gezondheid-goeroe’s en -freaks die prediken dat we de toxines zoveel mogelijk moeten vermijden. Alles biologisch, zelf van scratch eten klaarmaken, geen plastic, schoonmaken met azijn en vooral geen luchtjes en cosmetica.
Aan de andere kant is er het gros van de bevolking. De meesten willen zich vooral niet te druk maken om wat niet zichtbaar is en waarvan de autoriteiten het gebruik niet verbannen hebben.
Of de gezondheidsgoeroe’s of het gros van de bevolking en overheid gelijk hebben, dat weet niemand.
Waarom is dit Onderwerp zo Ingewikkeld?
Wat is nou wijsheid, met al die min of meer giftige stofjes die gewoon legaal zijn?
Uit het laboratorium blijkt dat veel van de chemicaliën waar we aan blootgesteld worden schadelijke eigenschappen hebben. Of dit zich vertaalt in relevante gezondheidsveranderingen, dat blijft met de huidige stand van de wetenschap vrijwel volledig in het ongewisse.
Anderzijds zou van giftige stoffen (met al dat onderzoek dat gedaan wordt) toch allang aangetoond moeten zijn wat voor schade het nou wel niet aanricht. Als die schade te ernstig is, dan zouden de stofjes wel verboden zijn, zo mogen we toch aannemen? Of niet soms?
Bisphenol‑A (BPA) als Spraakmakend Voorbeeld
Neem BPA bijvoorbeeld. Dit hormonaal actieve stofje vinden we als dat gladde laagje waarmee de binnenkant van een blik soep bekleed is.
Geen ingeblikt eten consumeren betekent (vrijwel) geen BPA binnenkrijgen. Maar de grote vraag is natuurlijk: is dat beetje BPA wat we met ingeblikt voedsel binnenkrijgen nou schadelijk voor ons, of niet?
De ene onderzoeksgroep roept moord en brand, de andere dat het allemaal vreselijk meevalt. En als we kritisch naar de onderzoeksresultaten kijken dan is de conclusie bij vrijwel al dit soort stofjes hetzelfde: niemand die het weten kan op basis van de beschikbare onderzoeksgegevens.
Interessant weetje: de bekende BPA‑alternatieven (BPS, BPF, etc.) blijken net zulke schadelijke effecten te hebben als BPA zelf. Blijkbaar kunnen we natuur niet voor de gek houden door simpelweg wat met de chemische samenstelling te rommelen.
Helikopterview: een Wereld vol Onbekenden
Tienduizenden chemicaliën zijn in gebruik voor onze consumptie. Slechts van een fractie hiervan zijn tests uitgevoerd om gezondheidsgevolgen te testen.
Van verreweg de meeste kunststoffen die aan onze gebruiksartikelen en cosmetica en dergelijke toegevoegd worden is dus totaal onduidelijk wat deze met ons aanrichten.
Misschien valt het reuze mee. Misschien ook wel helemaal niet.
Niemand die het weet.
Wat is nu Wijsheid?
Stoffen als lood en kwik zijn eerder grotendeels verbannen, met positieve effecten op de algemene gezondheid.
Hoe dit met al die vele duizenden chemicaliën zit, waarvan er meer dan 800 een hormonale werking blijken te hebben, dat is vooral een grote blinde vlek. Het is niet uitgesloten dat we over 30 jaar ons beseffen allerlei vreselijk giftige stoffen toegelaten te hebben voor menselijke consumptie.
Als we mensen een simpele keuze geven tussen onbekende chemicaliën in het bloed of niet, dan geven ze er bijna allemaal de voorkeur aan om schoon te zijn. En het zit niet alleen in het bloed. Veel stoffen gaan door het hele lichaam heen. Zelfs van microplastics is al aangetoond dat deze regelmatig de bloed-brein-barrière oversteken en zich in het brein nestelen.
Mijn Aanpak: Pragmatisch en (enigszins) Gebalanceerd
Met enige voorzichtigheid, zonder al te moeilijk te doen over details, ga ik als volgt met toxines om:
- Waar mogelijk glas: verpakkingen en opberg-bakjes. Geen plastic in de magnetron, geen hete vloeistoffen in plastic bekers.
- Cosmetica en zonnebrand: vermijd ik grotendeels. Als het nodig is kies ik bij voorkeur voor een product op basis van mineralen (ZnO, TnO). Scheelt phtalaten en parabenen.
- Voeding: zelden biologisch, omdat het bewijs voor duidelijke gezondheidseffecten erg mager is. Kiezen voor hele groenten, fruit, bonen en graan heeft ongetwijfeld veel meer gezondheidsvoordelen dan er nadelen gevonden kunnen worden van de extra chemicaliën die in niet-biologische producten zitten. En laten we eerlijk zijn, het is een stuk goedkoper. De consumptie van hyperbewerkte producten minimaliseren heeft niet alleen een gunstig effect op de gezondheid vanwege de voeding, maar ook doordat we hiermee veel toxines die met deze producten meekomen vermijden.
- Dierlijke producten: wél biologisch. Maar dat heeft weinig met de chemische stoffen te maken. Dat draait bij mij eerder om diervriendelijkheid. In mijn ogen worden dieren in de gangbare bio-industrie structureel gemarteld. We krijgen dat alleen niet te zien.
- Schoonmaken: vrijwel alleen azijn. Maakt alles schoon. Nul chemicaliën.
- Kookgerei: ik gebruik geen anti-aanbaklaag thuis, alleen stalen en gietijzeren pannen. Daar kan je tenminste ongestraft met een flinke schuurspons in te keer gaan. Als ik bij anderen kook dan let ik erop dat pannen niet oververhit raken (PTFE-dampen zijn hartstikke dodelijke voor huisdier-vogeltjes). Een te hete pan of beschadigde pan met een antiaanbaklaag is giftig.
- Shampoo en geparfumeerde middelen: bijna volledig vaarwel gezegd. Dit ging nog wel op het advies van een kennis die zelf bij één van de grootste producenten van shampoo werkte. Toen ik met shampoo stopte, liep ik eerst een paar weken met vettig haar rond. Daarna herstelt de balans van de hoofdhuid zich. Alleen nog warm water nodig. En geloof me: m’n haar is schoon. Op deze manier komen er geen shampoo-deeltjes meer mijn bloedbaan in.
Kortom: misschien gedraag ik me onverstandig. Sowieso inconsistent. Een beetje op gevoel. Zo veel als ik redelijk acht en toe in staat ben, doe ik dit alles bewust en rationeel.
Dat is hoe ik met al die tienduizenden niet of nauwelijks onderzochte stofjes omga.
Wat te Doen
We zullen onzekerheid op het terrein van toxines misschien nooit volledig elimineren, maar een voorzichtig-pragmatische aanpak lijkt hier raadzaam. Zo’n aanpak is gericht op de meest verdachte chemicaliën, goedkope alternatieven, en flexibel blijven. Op deze manier kunnen we vandaag met meer vertrouwen leven. En wanneer onderzoek ons morgen een andere richting uitwijst, kunnen we ons gedrag naar gelang aanpassen.