Voor velen is dementie hét allergrootste schrikbeeld van aftakeling. Zoals een kennis laatst over zijn getroffen vader zei: “hij verdwijnt langzaam”.
Een treffende uitspraak, die nog maar weinig recht doet aan de verregaande ontreddering en ontluistering die zich vooral in de latere fasen van dementie afspelen.
Artsen kijken machteloos toe. Zelfs euthanasie is in de praktijk zelden een optie, omdat er in de latere stadia van dementie geen sprake meer is van wilsbekwaamheid. Het karakter verandert, de identiteit en autonomie verdwijnen.
Toch is er ook goed nieuws. Hoewel het absolute aantal patiënten toeneemt, simpelweg omdat we gemiddeld ouder worden, daalt het leeftijdsgebonden risico. Met andere woorden, wie de 80 haalt heeft tegenwoordig een kleinere kans om dement te worden dan enkele tientallen jaren terug.
Dat is vooral te danken aan een gezondere leefstijl: minder roken, betere behandeling van slechthorendheid, en meer aandacht voor risicofactoren als bloeddruk, voeding en beweging. En dat geeft een belangrijk inzicht: dementie is géén noodlot. We hebben het goeddeels zelf in de hand.
Leefstijl: Zo Verlagen we onze Kans op Dementie
Uit diverse grote studies blijkt dat we onze kans op dementie met wel 40–50% kunnen verkleinen. De helft. Een flinke slok op een borrel ja. Hoe?
- Beweging
Regelmatige fysieke activiteit verbetert de doorbloeding van het brein en verlaagt inflammatie. Bewegen is één van de krachtigste beschermers van hersengezondheid. - Slaap
Herstelprocessen in het brein vinden vooral tijdens de slaap plaats. Hoewel slechte slaap niet als directe oorzaak van dementie aangetoond is, zijn er alles bij elkaar genomen genoeg aanwijzingen om een goede slaap serieus te nemen. - Gezond dieet
In plaats van hyperbewerkte voeding meer hele, onbewerkte en minimaal bewerkte voedingsproducten (volkoren, groenten, fruit, noten, zaden, paddestoelen, bonen en linzen). - Cholesterol
Gezonde voeding helpt ook om cholesterol in balans te houden. Hoge cholesterolwaarden zorgen voor slechtere bloedvaten, ook in het brein ➞ meer kans op dementie. - Stress
Meer onderzoek is nodig, maar preliminaire studies wijzen in de richting van minder kans op dementie door stressvermindering bij chronische stress. - Bloeddruk
Een gezonde bloeddruk beschermt tegen vaat-schade in de hersenen. Dit is een belangrijke factor bij de ontwikkeling van dementie. - Roken
Tabak verhoogt de kans op dementie, met name via schade aan bloedvaten. - Alcohol
Matig en vooral geen alcoholgebruik verlaagt het risico op cognitieve achteruitgang. - Gezond gewicht
Minder overgewicht, vooral op middelbare leeftijd, betekent minder kans op dementie. - Luchtvervuiling
Vooral fijnstof lijkt nadelig voor cognitieve gezondheid. - Behandel gehoorverlies
Een gehoorapparaat bij slechthorendheid blijkt het risico op cognitieve achteruitgang aanzienlijk te verminderen. - Sociale contacten
Mensen die sociaal actief blijven (via familie, vrienden, clubs of vrijwilligerswerk) hebben een lager risico om dement te worden. - Depressie
Langdurige depressie vergroot het risico op dementie. Tijdig behandelen baat.
Wat Niet Werkt: Supplementen en Amyloïd-verlaging
Hoewel veelbelovend klinkende oplossingen als cognitieve stimulatie, supplementen of amyloïd-verlagende middelen regelmatig de media halen, blijkt uit betrouwbare studies dat ze niet effectief zijn.
- Mentale uitdaging: Ondanks het wijdverbreide geloof dat kruiswoordpuzzels en regelmatige bridge-avonden dementie voorkomen, is er praktisch geen bewijs voor een preventief effect van cognitieve uitdagingen. Lange tijd werd zo ook gedacht dat een gedegen opleiding beschermt tegen dementie. Maar recent onderzoek heeft laten zien dat de achteruitgang van de cognitie bij hoog-opgeleiden precies even snel gaat als bij mensen die bijvoorbeeld alleen een lagere school diploma hebben.
- Supplementen (zoals vitamine B of E): Er is geen overtuigend bewijs dat deze werken bij cognitief gezonde mensen. Het werkt blijkbaar niet. Wel kunnen ze tot gevaarlijke bijwerkingen leiden.
- Amyloïd-afbraak: Ooit hét doelwit in Alzheimer-onderzoek, behoudt dit onderzoeksveld nog steeds enige belofte. Maar experimenten hebben laten zien dat simpelweg het verminderen van de hoeveelheid amyloid niet genoeg is voor de omkering van dementie.
Conclusie
Dementie is geen eenvoudige ziekte die verklaard kan worden door één factor zoals de ophoping van eiwitten. Integendeel: het is een uitermate complexe aandoening, waarin genetica, leefstijl, vaat-gezondheid en omgevingsfactoren samenkomen.
Het goede nieuws is dat we zelf invloed kunnen uitoefenen. Door het systematisch aanpakken van risicofactoren verkleinen we onze kans op dementie substantieel. Wondermiddelen bestaan hier niet, maar verschillende gezonde keuzes die allemaal een beetje helpen; vroeg begonnen en volgehouden. Zo verbeteren we onze algehele conditie en welzijn, en verminderen we tegelijkertijd onze kansen om dementie te ontwikkelen.